DieuChinh.comĐiều Chỉnh
Điều chỉnh lương trong doanh nghiệp

Rà thang bảng lương khi lương tối thiểu vùng tăng: việc của doanh nghiệp từng bước

Lương tối thiểu vùng tăng thì thang bảng lương phải rà lại: bậc nào chạm sàn, giữ khoảng cách bậc ra sao, công bố thế nào và những gì không được cắt.

Accountant in a small garment workshop office in Bac Ninh comparing two blank spreadsheets on a laptop, sewing machines blurred behind glass, late afternoon window light

Khi lương tối thiểu vùng tăng, doanh nghiệp không chỉ nâng người đang lĩnh sát mức sàn mà phải rà lại cả thang bảng lương: bậc nào giờ thấp hơn mức mới, khoảng cách giữa các bậc còn hợp lý không, hợp đồng nào ghi mức lương phải sửa, và nội dung đã thoả thuận có lợi hơn cho người lao động thì vẫn phải giữ. Việc này nên làm trước ngày mức mới có hiệu lực, không đợi tới kỳ trả lương đầu tiên rồi mới chữa cháy.

Bài viết theo nguyên tắc của Bộ luật Lao động 2019, dành cho chủ doanh nghiệp nhỏ, kế toán kiêm nhân sự và người lao động muốn hiểu vì sao bảng lương công ty thay đổi. Bài không ghi mức lương tối thiểu của vùng nào: con số đó đổi theo từng đợt, bạn tra mức hiện hành trong văn bản mới nhất. Mọi con số dưới đây là ví dụ giả định để minh hoạ phép tính.

Thang bảng lương là gì và vì sao lương tối thiểu đổi thì phải đụng tới nó

Thang lương, bảng lương là bảng doanh nghiệp tự xây dựng, ghi các mức lương theo chức danh hoặc công việc, chia thành nhiều bậc. Bộ luật Lao động 2019 giao việc xây dựng cho người sử dụng lao động, kèm định mức lao động, để làm cơ sở tuyển dụng, thoả thuận mức lương trong hợp đồng và trả lương. Khi xây dựng, doanh nghiệp phải tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở nếu có, và công bố công khai tại nơi làm việc trước khi áp dụng. Theo khung hiện hành, doanh nghiệp không phải nộp thang bảng lương cho cơ quan lao động như thời trước, nhưng vẫn phải có, phải công khai và phải đưa ra được khi bị thanh tra.

Mối liên hệ với lương tối thiểu nằm ở một nguyên tắc đơn giản: mức lương theo công việc hoặc chức danh không được thấp hơn mức lương tối thiểu của vùng nơi người lao động làm việc. Mức tối thiểu là mức thấp nhất trả cho công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường. Vì vậy, khi mức tối thiểu tăng, bậc thấp nhất của những chức danh giản đơn nhất là chỗ chạm sàn đầu tiên. Nếu doanh nghiệp chỉ nâng bậc đó mà để nguyên các bậc trên, khoảng cách giữa người mới vào và người làm lâu năm bị ép lại, và chính những người giữ việc chính lại thấy mình thiệt.

Một điểm hay bị hiểu lầm: lương tối thiểu tăng không có nghĩa mọi người trong công ty được tăng cùng một tỷ lệ. Người đang lĩnh cao hơn nhiều so với mức mới thì về nguyên tắc pháp luật không bắt doanh nghiệp tăng. Nhưng thang bảng lương là chính sách của doanh nghiệp, và chính sách đó cần nhất quán, nên rà toàn bộ là cách làm cẩn thận.

Năm bước rà thang bảng lương trước ngày mức mới có hiệu lực

Ngay khi văn bản điều chỉnh lương tối thiểu được ban hành, bạn có một khoảng thời gian trước ngày áp dụng. Dùng khoảng đó theo thứ tự sau:

  1. Xác định vùng của từng nơi làm việc. Doanh nghiệp có nhiều chi nhánh, cửa hàng hay xưởng ở các địa bàn khác nhau thì áp mức của vùng nơi người lao động thực tế làm việc, không phải nơi đặt trụ sở. Sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, tên xã phường đổi nhiều, nên tra lại địa bàn thuộc vùng nào trong văn bản của đợt mới, đừng dựa vào danh sách cũ.
  2. Lọc các bậc thấp hơn mức mới. Đặt mức tối thiểu mới của từng vùng cạnh bậc 1 của mọi chức danh. Đánh dấu những bậc thấp hơn hoặc chỉ nhỉnh hơn một chút.
  3. Quyết định cách nâng: chỉ đẩy các bậc chạm sàn lên, hay tịnh tiến cả thang để giữ khoảng cách bậc. Mục bên dưới so sánh hai cách.
  4. Đối chiếu danh sách người lao động. Từ thang mới, lập danh sách từng người đang ở bậc nào, mức cũ, mức mới. Người nào đổi mức lương ghi trong hợp đồng thì cần phụ lục hợp đồng hoặc văn bản thoả thuận.
  5. Tham khảo ý kiến và công bố. Gửi thang mới cho tổ chức đại diện người lao động nếu công ty có, ghi nhận ý kiến, rồi niêm yết hoặc gửi thông báo công khai trước ngày áp dụng. Lưu lại bản đã công bố có ngày tháng.

Nếu công ty nhỏ, chưa từng có thang bảng lương thành văn, đợt điều chỉnh là dịp tốt để lập. Một bảng đơn giản vài nhóm chức danh, mỗi nhóm ba đến năm bậc, vẫn tốt hơn nhiều so với để mỗi người một mức thoả thuận miệng, vì khi có tranh chấp, thứ đầu tiên được hỏi tới là bảng này.

Chỉ nâng bậc chạm sàn hay tịnh tiến cả thang

Hai cách phổ biến khi lương tối thiểu tăng. Ví dụ giả định dưới đây dùng một thang ba bậc cho nhân viên phục vụ, mức tối thiểu cũ giả định 4 triệu đồng, mức mới giả định 4,4 triệu đồng — không phải mức thật của vùng nào.

BậcThang cũCách 1: chỉ nâng bậc chạm sànCách 2: tịnh tiến cả thang
Bậc 14,2 triệu4,4 triệu (nâng lên bằng mức mới)4,6 triệu
Bậc 24,6 triệu4,6 triệu (giữ nguyên)5,0 triệu
Bậc 35,0 triệu5,0 triệu (giữ nguyên)5,4 triệu
Khoảng cách bậc 1 và bậc 20,4 triệucòn 0,2 triệugiữ 0,4 triệu
Chi phí tăng thêm—thấpcao hơn

Cách 1 rẻ hơn nhưng làm bậc 1 và bậc 2 gần như bằng nhau: người làm hai năm chỉ hơn người mới vào một chút, dễ sinh bất mãn và nghỉ việc. Cách 2 giữ được động lực nhưng tốn hơn. Nhiều doanh nghiệp chọn đường giữa: nâng bậc 1 lên vừa đủ trên mức mới, rồi nâng các bậc kế tiếp một khoản nhỏ hơn để khoảng cách không co lại quá. Quy định cũ từng bắt mức của người đã qua học nghề phải cao hơn mức tối thiểu một tỷ lệ nhất định; khung hiện hành không ghi cứng như vậy, nhưng nếu thoả ước lao động tập thể hoặc quy chế của chính công ty có cam kết đó thì vẫn phải giữ. Tra lại văn bản hướng dẫn hiện hành và thoả ước của đơn vị trước khi chốt.

Những gì không được cắt khi điều chỉnh

Không xoá chế độ làm thêm giờ, làm đêm. Các văn bản điều chỉnh lương tối thiểu những đợt gần đây thường kèm yêu cầu: khi rà lại thoả thuận, doanh nghiệp không được xoá bỏ hoặc cắt giảm các chế độ tiền lương khi người lao động làm thêm giờ, làm việc ban đêm, chế độ bồi dưỡng bằng hiện vật và các chế độ khác theo luật lao động. Đọc kỹ điều khoản này trong văn bản của đợt bạn đang áp dụng.

Không gom phụ cấp vào lương để "đủ mức". Một mẹo hay gặp là cắt phụ cấp chuyên cần hay phụ cấp độc hại rồi cộng vào lương chính để mức lương chính vượt mức tối thiểu mà tổng thu nhập không đổi. Về nguyên tắc, mức lương theo công việc phải tự nó đạt mức tối thiểu, và thay đổi phụ cấp đã thoả thuận cần sự đồng ý của người lao động. Làm kiểu này dễ bị coi là cắt quyền lợi.

Giữ nguyên thoả thuận có lợi hơn. Nếu hợp đồng, thoả ước hay quy chế đã có điều khoản có lợi hơn cho người lao động, chẳng hạn mức lương cao hơn nhiều so với mức tối thiểu mới, thì tiếp tục thực hiện, trừ khi hai bên có thoả thuận khác hợp pháp.

Không lùi ngày hiệu lực. Mức mới áp dụng từ ngày văn bản quy định. Doanh nghiệp chậm sửa giấy tờ vẫn phải trả theo mức mới từ ngày đó và truy trả phần chênh nếu đã trả thấp hơn.

Đi kèm thang lương: hợp đồng, bảo hiểm và các khoản tính theo lương

Thang bảng lương đổi xong mới là nửa việc. Mức lương mới của từng người phải được ghi nhận vào hợp đồng, thường bằng phụ lục hợp đồng lao động — có bài riêng về cách soạn phụ lục trong danh mục này. Với người mà mức lương trong hợp đồng vẫn cao hơn mức tối thiểu mới và không đổi, không cần ký gì thêm.

Tiếp theo là các khoản tính dựa trên tiền lương. Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp thường đổi theo khi mức lương trong hợp đồng đổi, nên phải báo tăng mức đóng với cơ quan bảo hiểm xã hội đúng hạn. Cách tính phần đóng có danh mục riêng trên trang. Đơn giá giờ để tính làm thêm giờ, tiền lương ngày nghỉ hằng năm chưa nghỉ, đơn giá lương sản phẩm đều phải tính lại theo mức mới.

Phần mềm tính lương cũng cần cập nhật. Nhiều công ty sửa thang lương trên giấy nhưng quên đổi tham số trong bảng tính, đến kỳ lương vẫn chạy mức cũ. Cách kiểm gọn: chạy thử bảng lương của tháng đầu tiên áp mức mới trên dữ liệu giả, so với danh sách đối chiếu ở bước bốn, trước khi chi thật.

Bộ hồ sơ nên lưu sau mỗi đợt rà

Khi thanh tra lao động hoặc có tranh chấp, câu hỏi thường là doanh nghiệp đã điều chỉnh từ ngày nào và căn cứ gì. Một tệp hồ sơ gọn cho mỗi đợt gồm:

  • Bản thang bảng lương cũ và bản mới, ghi ngày ban hành và ngày áp dụng.
  • Biên bản hoặc văn bản ghi ý kiến của tổ chức đại diện người lao động, nếu công ty có tổ chức này.
  • Bằng chứng đã công bố công khai: ảnh niêm yết tại nơi làm việc, thư thông báo gửi toàn công ty, hoặc biên bản phổ biến có chữ ký.
  • Danh sách đối chiếu từng người: bậc, mức cũ, mức mới, ngày hiệu lực.
  • Các phụ lục hợp đồng đã ký hoặc văn bản thoả thuận tương ứng.
  • Bảng lương tháng đầu tiên áp mức mới và chứng từ chi, kể cả khoản truy trả nếu có.
  • Bản sao hồ sơ báo điều chỉnh mức đóng bảo hiểm.

Tệp hồ sơ này cũng giúp chính bạn ở đợt sau: chỉ cần mở bản cũ, thay con số, chạy lại các bước thay vì làm lại từ đầu. Người phụ trách nhân sự nghỉ việc thì người mới vẫn biết công ty đã làm gì.

Khi nào nên hỏi người có chuyên môn

Phần lớn doanh nghiệp nhỏ tự rà được thang bảng lương theo các bước trên. Có vài tình huống nên hỏi kỹ hơn: công ty có thoả ước lao động tập thể với điều khoản lương phức tạp; công ty trả lương theo sản phẩm hoặc khoán mà định mức đã cũ; công ty có người lao động ở nhiều vùng và muốn dùng một thang chung; hoặc đang có tranh chấp về lương với người lao động.

Với câu hỏi về vụ việc cụ thể của công ty, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc hỏi trực tiếp cơ quan quản lý lao động ở địa phương. Mang theo thang lương cũ, văn bản điều chỉnh của đợt đang áp dụng và danh sách đối chiếu sẽ giúp câu trả lời sát với trường hợp của bạn hơn.

Với người lao động đọc bài này: nếu thấy mức lương ghi trên phiếu lương sau ngày áp dụng vẫn thấp hơn mức tối thiểu của vùng nơi mình làm việc, hãy hỏi bộ phận nhân sự trước, mang theo phiếu lương và hợp đồng. Phần lớn trường hợp là chậm cập nhật và được truy trả. Nếu không được giải quyết, tổ chức công đoàn cơ sở hoặc cơ quan quản lý lao động là nơi tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp có phải nộp thang bảng lương cho cơ quan nhà nước không?

Theo khung của Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp tự xây dựng, tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động nếu có và công bố công khai tại nơi làm việc, không còn thủ tục nộp như trước. Tuy vậy vẫn phải lưu giữ và xuất trình khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Lương tối thiểu tăng thì người đang lĩnh cao hơn mức mới có được tăng không?

Pháp luật chỉ bắt mức lương theo công việc không thấp hơn mức tối thiểu. Người đang lĩnh cao hơn mức mới không đương nhiên được tăng, trừ khi hợp đồng, thoả ước hay quy chế của công ty có cam kết điều chỉnh theo lương tối thiểu. Việc tịnh tiến cả thang là chính sách riêng của từng doanh nghiệp.

Công ty có nhiều chi nhánh ở các vùng khác nhau thì dùng một thang lương được không?

Được, miễn là ở mọi nơi, mức lương theo công việc không thấp hơn mức tối thiểu của vùng nơi người lao động thực tế làm việc. Cách đơn giản là xây thang theo vùng có mức cao nhất, hoặc xây nhiều thang theo vùng. Tra lại địa bàn từng chi nhánh thuộc vùng nào sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.

Nếu doanh nghiệp chậm điều chỉnh vài tháng thì xử lý thế nào?

Phần chênh giữa mức đã trả và mức đúng phải được truy trả cho người lao động, tính từ ngày mức mới có hiệu lực. Mức đóng bảo hiểm cũng cần điều chỉnh và có thể phát sinh khoản đóng bổ sung. Làm càng sớm càng tốt và lưu chứng từ truy trả để đối chiếu sau này.

Thang bảng lương mới có cần người lao động ký đồng ý không?

Thang bảng lương là văn bản của doanh nghiệp, cần tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động nếu có và công bố công khai, không đòi từng người ký. Nhưng khi mức lương ghi trong hợp đồng của một người thay đổi, phần thay đổi đó nên được ghi bằng phụ lục hoặc văn bản thoả thuận có chữ ký hai bên.

Hộ kinh doanh vài người làm có phải có thang bảng lương không?

Hộ kinh doanh có thuê lao động theo hợp đồng cũng là người sử dụng lao động, nên nghĩa vụ trả không thấp hơn mức tối thiểu vẫn áp dụng. Mức độ hồ sơ có thể đơn giản hơn nhiều so với công ty, nhưng một bảng mức lương thành văn vẫn có ích. Bài riêng về hộ kinh doanh trong danh mục này nói kỹ hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138