Khi mức lương ghi trong hợp đồng lao động thay đổi, cách gọn và đúng nhất là hai bên ký phụ lục hợp đồng ghi rõ mức lương mới và ngày áp dụng. Phụ lục là một phần của hợp đồng, có hiệu lực như hợp đồng, nên một tờ phụ lục rõ ràng thay được cho việc ký lại cả bộ hợp đồng mới. Ngược lại, chỉ đổi số trong bảng lương mà không có văn bản nào ghi nhận thì sau này rất khó chứng minh mức lương đã thoả thuận là bao nhiêu.
Bài này đi qua các tình huống cần phụ lục (tăng lương định kỳ, lương tối thiểu vùng tăng, đổi chức danh, đổi phụ cấp), các mục bắt buộc, những lỗi làm phụ lục mất tác dụng, và chuyện gì xảy ra khi một bên không đồng ý. Căn cứ là Bộ luật Lao động 2019 ở mức nguyên tắc; tình huống cụ thể nên hỏi người có chuyên môn.
Phụ lục hợp đồng hay hợp đồng mới
Theo Bộ luật Lao động 2019, phụ lục hợp đồng lao động quy định chi tiết hoặc sửa đổi, bổ sung một số điều khoản của hợp đồng, là bộ phận của hợp đồng và có hiệu lực như hợp đồng. Điểm cần nhớ: phụ lục không được dùng để sửa đổi thời hạn của hợp đồng. Muốn kéo dài hay đổi loại hợp đồng thì phải giao kết hợp đồng mới.
Với chuyện lương, phụ lục gần như luôn là lựa chọn phù hợp. Lương là một điều khoản của hợp đồng; đổi lương mà các điều khoản khác giữ nguyên thì không cần làm lại toàn bộ. Hợp đồng mới chỉ hợp lý khi cùng lúc có nhiều thay đổi lớn, chẳng hạn đổi hẳn công việc, đổi nơi làm việc sang tỉnh khác, đổi loại hợp đồng, hoặc hợp đồng cũ sắp hết hạn.
Luật cũng quy định khi một bên muốn sửa đổi nội dung hợp đồng thì phải báo cho bên kia trước ít nhất ba ngày làm việc về nội dung cần sửa. Hai bên thoả thuận được thì ký phụ lục hoặc giao kết hợp đồng mới; không thoả thuận được thì tiếp tục thực hiện hợp đồng đã ký. Nghĩa là không bên nào tự ý đổi mức lương bằng một thông báo đơn phương.
Những lúc nên có phụ lục điều chỉnh lương
Không phải lần nào bảng lương thay đổi cũng cần phụ lục. Nguyên tắc: điều khoản nào đã ghi trong hợp đồng mà thay đổi thì cần văn bản thoả thuận. Các trường hợp hay gặp:
- Lương tối thiểu vùng tăng làm mức lương ghi trong hợp đồng thấp hơn mức mới — doanh nghiệp phải nâng và nên ghi nhận bằng phụ lục.
- Tăng lương định kỳ hoặc nâng bậc theo quy chế công ty — mỗi lần đổi bậc là đổi mức lương trong hợp đồng.
- Đổi chức danh hoặc công việc lâu dài có mức lương khác, ví dụ nhân viên được bổ nhiệm làm tổ trưởng.
- Thêm, bớt hoặc đổi mức phụ cấp lương đã ghi trong hợp đồng, như phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp đi lại.
- Đổi hình thức hoặc kỳ hạn trả lương, ví dụ từ trả tiền mặt sang chuyển khoản, hay từ lương thời gian sang lương sản phẩm.
- Giảm lương do thoả thuận trong giai đoạn khó khăn — trường hợp này đặc biệt cần văn bản có chữ ký, vì quyền lợi người lao động bị thu hẹp.
Ngược lại, các khoản như thưởng theo quy chế, tiền làm thêm giờ từng tháng, hay mức lương đã được ghi trong hợp đồng dưới dạng "theo thang bảng lương của công ty, bậc X" mà chỉ thang thay đổi, thì tuỳ cách hợp đồng viết. Cách an toàn là ghi con số cụ thể trong hợp đồng và mỗi lần đổi thì làm phụ lục.
Các mục một phụ lục điều chỉnh lương nên có
Phụ lục điều chỉnh lương không cần dài. Một trang với các mục sau là đủ, miễn ghi rõ và khớp với hợp đồng gốc:
| Mục | Ghi gì | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Số và tên phụ lục | Phụ lục số mấy của hợp đồng số mấy, ký ngày nào | Không dẫn số hợp đồng gốc, sau này không biết phụ lục thuộc hợp đồng nào |
| Hai bên | Tên doanh nghiệp, người đại diện; họ tên người lao động như trong hợp đồng | Người ký phía công ty không có thẩm quyền hoặc không có giấy uỷ quyền |
| Căn cứ | Hợp đồng gốc, quy chế lương, văn bản điều chỉnh lương tối thiểu (nêu chung là văn bản hiện hành) | Ghi căn cứ dài dòng nhưng không nêu lý do đổi |
| Nội dung thay đổi | Mức lương cũ, mức lương mới; phụ cấp cũ, phụ cấp mới nếu đổi | Chỉ ghi mức mới, không ghi mức cũ, khó đối chiếu |
| Ngày áp dụng | Ngày cụ thể bắt đầu tính theo mức mới | Để trống hoặc ghi "kể từ ngày ký" trong khi thực tế áp dụng từ trước |
| Điều khoản giữ nguyên | Các điều khoản khác của hợp đồng không thay đổi | Vô tình viết lại cả thời hạn hợp đồng trong phụ lục |
| Chữ ký, số bản | Mỗi bên giữ một bản có giá trị như nhau | Chỉ công ty giữ, người lao động không có bản nào |
Với mục ngày áp dụng, cần đặc biệt cẩn thận khi điều chỉnh theo lương tối thiểu vùng: mức mới có hiệu lực từ ngày văn bản quy định, không phải từ ngày công ty kịp ký phụ lục. Nếu ký muộn, ghi rõ ngày áp dụng là ngày mức mới có hiệu lực và tính truy trả phần chênh.
Quy trình ký phụ lục hàng loạt sau một đợt điều chỉnh
Khi lương tối thiểu tăng hay đến kỳ xét nâng lương, công ty thường phải làm phụ lục cho nhiều người cùng lúc. Trình tự gọn:
- Lập danh sách người cần phụ lục từ bảng đối chiếu: họ tên, số hợp đồng, mức cũ, mức mới, ngày áp dụng.
- Soạn một mẫu chung, trộn dữ liệu từ danh sách vào từng bản. Kiểm xác suất vài bản bằng mắt để chắc không lệch dòng.
- Gửi thông báo về nội dung sửa đổi cho từng người trước ít nhất ba ngày làm việc như luật yêu cầu, kèm bản phụ lục để họ đọc.
- Tổ chức ký: người lao động đọc, hỏi lại nếu cần, ký; người đại diện công ty ký; đóng dấu nếu công ty dùng dấu.
- Trả mỗi người một bản, lưu một bản vào hồ sơ nhân sự cùng hợp đồng gốc.
- Cập nhật phần mềm lương và hồ sơ báo điều chỉnh mức đóng bảo hiểm theo đúng ngày áp dụng.
Công ty dùng hợp đồng điện tử thì phụ lục cũng có thể ký điện tử, miễn hệ thống ký bảo đảm giá trị pháp lý và người lao động được nhận bản lưu. Kiểm lại quy định hiện hành về giao kết hợp đồng lao động điện tử trước khi chuyển hẳn sang cách này.
Khi người lao động không đồng ý ký
Nếu phụ lục là tăng lương theo mức tối thiểu. Đây là nghĩa vụ của doanh nghiệp, không phụ thuộc chữ ký. Dù người lao động chưa ký, doanh nghiệp vẫn phải trả ít nhất mức tối thiểu mới từ ngày áp dụng. Chữ ký chỉ để ghi nhận cho rõ.
Nếu phụ lục kèm thay đổi khác. Có khi phụ lục tăng lương nhưng đồng thời đổi phụ cấp, đổi định mức, hay thêm điều khoản bất lợi. Người lao động có quyền đề nghị tách ra, chỉ ký phần mình đồng ý. Doanh nghiệp không nên gộp nhiều thay đổi trái chiều vào một tờ.
Nếu phụ lục giảm lương. Không thoả thuận được thì hợp đồng cũ tiếp tục có hiệu lực, công ty không được tự ý trả thấp hơn mức đã ghi. Bài riêng trong danh mục này phân tích các trường hợp doanh nghiệp được và không được giảm lương.
Ghi nhận việc đã thông báo. Dù kết quả thế nào, doanh nghiệp nên lưu bằng chứng đã gửi nội dung sửa đổi và thời điểm gửi. Người lao động cũng nên giữ bản phụ lục được gửi, kể cả khi không ký.
Ví dụ giả định: một phụ lục nâng bậc viết bằng lời
Để dễ hình dung, hãy xem một trường hợp giả định. Chị Hạnh là nhân viên kho của một công ty phân phối ở Cần Thơ, ký hợp đồng không xác định thời hạn, mức lương ghi trong hợp đồng là 8 triệu đồng, phụ cấp trách nhiệm 500 nghìn đồng. Theo quy chế, sau hai năm chị được xét lên bậc kế tiếp với mức lương 8,6 triệu đồng. Các con số đều là ví dụ giả định, không phải mức của ngành hay vùng nào.
Phụ lục của chị Hạnh chỉ cần nói rõ: đây là phụ lục số 2 của hợp đồng số mấy ký ngày nào; căn cứ quy chế nâng lương của công ty và kết quả xét nâng bậc kỳ này; mức lương theo công việc thay đổi từ 8 triệu lên 8,6 triệu đồng; phụ cấp trách nhiệm giữ nguyên 500 nghìn đồng; áp dụng từ ngày đầu tháng sau kỳ xét; các điều khoản khác của hợp đồng giữ nguyên. Thế là đủ.
Điều đáng chú ý là dòng "phụ cấp giữ nguyên". Viết thẳng ra như vậy giúp cả hai bên khỏi phải đoán, và nếu năm sau công ty muốn đổi cách tính phụ cấp thì sẽ phải làm một phụ lục riêng, có thông báo và có thoả thuận. Cũng nhờ phụ lục ghi rõ mức mới, kế toán có căn cứ báo tăng tiền lương đóng bảo hiểm cho chị từ đúng tháng áp dụng, và đơn giá giờ dùng để tính tiền làm thêm của chị cũng đổi theo từ tháng đó.
Người lao động đọc phụ lục cần soi những gì
Đừng ký chỉ vì thấy con số lương mới lớn hơn. Hãy đối chiếu mức cũ ghi trong phụ lục với mức trong hợp đồng hoặc phụ lục gần nhất bạn đang giữ; nếu lệch, hỏi lại ngay. Xem kỹ phần phụ cấp: có khoản nào biến mất hoặc giảm đi mà không ai nói không. Một phụ lục ghi lương chính tăng nhưng phụ cấp giảm đúng bằng chừng ấy thì thu nhập thực của bạn không đổi.
Tiếp theo là ngày áp dụng. Nếu đây là đợt điều chỉnh theo lương tối thiểu vùng, ngày áp dụng phải khớp với ngày văn bản có hiệu lực; nếu thấy ghi muộn hơn, hỏi về khoản truy trả. Cuối cùng, xem phụ lục có lẳng lặng đổi thời hạn hợp đồng, đổi công việc hay đổi nơi làm việc không. Những thay đổi đó cần được nói rõ và thoả thuận riêng.
Giữ bản phụ lục cùng hợp đồng gốc ở một chỗ, chụp lại một bản. Khi cần tính trợ cấp, tính lương làm thêm hay đối chiếu mức đóng bảo hiểm, mức lương ghi trong những tờ này là căn cứ đầu tiên. Có thắc mắc về vụ việc của mình, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc công đoàn cơ sở.
Câu hỏi thường gặp
Phụ lục hợp đồng có cần đóng dấu công ty không?
Luật không bắt mọi văn bản phải đóng dấu; quan trọng là người ký phía công ty có thẩm quyền. Tuy vậy nhiều doanh nghiệp vẫn đóng dấu theo thói quen và theo điều lệ của mình. Nếu công ty có dùng dấu cho hợp đồng gốc, nên làm thống nhất cho phụ lục.
Một hợp đồng được ký bao nhiêu phụ lục?
Luật không giới hạn số phụ lục. Mỗi lần điều chỉnh có thể ký một phụ lục mới, đánh số tiếp theo. Khi đã có quá nhiều phụ lục chồng lên nhau, hai bên có thể cân nhắc giao kết hợp đồng mới cho gọn, nhất là lúc hợp đồng cũ sắp hết hạn.
Tăng lương rồi nhưng chưa ký phụ lục thì mức lương nào có giá trị?
Nếu công ty đã thực trả mức mới và có bảng lương, phiếu lương thể hiện, đó là bằng chứng về thoả thuận thực tế. Nhưng khi có tranh chấp, văn bản có chữ ký hai bên vẫn rõ ràng hơn nhiều. Nên bổ sung phụ lục càng sớm càng tốt.
Phụ lục có được ghi ngày áp dụng trước ngày ký không?
Có thể ghi ngày áp dụng sớm hơn ngày ký nếu đó là thoả thuận thật và có lợi cho người lao động, ví dụ truy trả theo mức tối thiểu mới từ ngày có hiệu lực. Ghi lùi ngày để hợp thức một việc giảm quyền lợi đã làm từ trước thì không nên và dễ bị xem là không hợp lệ.
Công ty gửi phụ lục qua thư điện tử để ký có được không?
Hợp đồng lao động có thể giao kết bằng phương tiện điện tử dưới dạng thông điệp dữ liệu theo quy định về giao dịch điện tử. Điều kiện cụ thể về chữ ký và lưu trữ thay đổi theo văn bản hướng dẫn, nên tra lại quy định hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn trước khi dùng cho cả công ty.