DieuChinh.comĐiều Chỉnh
Điều chỉnh lương trong doanh nghiệp

Quy chế nâng lương định kỳ trong doanh nghiệp: xét theo gì, bao lâu một lần

Doanh nghiệp có bắt buộc tăng lương hằng năm không, quy chế nâng lương cần những mục gì, xét theo thâm niên hay hiệu quả, và người lao động đọc quy chế ra sao.

Small team meeting in a Hai Phong furniture company, manager and four staff seated around a low table with closed folders, viewed from the doorway, warm afternoon light

Pháp luật không bắt doanh nghiệp tăng lương mỗi năm; việc nâng bậc, nâng lương thực hiện theo những gì đã thoả thuận trong hợp đồng lao động, thoả ước lao động tập thể hoặc quy chế của doanh nghiệp. Vì thế, một khi công ty đã ghi trong hợp đồng hay ban hành quy chế nâng lương định kỳ, đó trở thành cam kết phải làm đúng. Ngược lại, nếu không có văn bản nào, người lao động khó đòi một lịch tăng lương cụ thể.

Bài này giúp chủ doanh nghiệp soạn một quy chế nâng lương đủ rõ để người lao động tin, và giúp người lao động đọc quy chế để biết mình đang ở đâu trên lộ trình. Bài không bàn mức tăng bao nhiêu phần trăm là hợp lý, vì đó là quyết định kinh doanh của từng nơi; mọi con số dưới đây là ví dụ giả định.

Nâng lương định kỳ khác gì điều chỉnh theo lương tối thiểu

Có hai loại tăng lương hay bị lẫn với nhau. Loại thứ nhất là điều chỉnh bắt buộc khi lương tối thiểu vùng tăng: mức lương theo công việc không được thấp hơn mức mới, nên những người đang ở sát mức sàn phải được nâng, dù công ty có muốn hay không. Loại thứ hai là nâng lương định kỳ: công ty tự cam kết xét tăng lương sau một khoảng thời gian làm việc hoặc theo kết quả công việc, dựa trên quy chế của mình.

Hai loại này độc lập. Một người được nâng theo lương tối thiểu vào giữa năm vẫn có thể đến kỳ xét nâng bậc theo quy chế vào cuối năm, nếu quy chế không ghi khác. Một số công ty gộp hai việc làm một để tiết kiệm, tuyên bố đợt tăng theo lương tối thiểu là đợt tăng lương năm nay. Cách làm đó không trái luật nếu quy chế không hứa gì thêm, nhưng nếu quy chế đã ghi rõ xét nâng bậc mỗi năm hai lần hay mỗi năm một lần, thì gộp như vậy là làm sai cam kết.

Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu hợp đồng lao động có nội dung về chế độ nâng bậc, nâng lương. Nhiều hợp đồng ghi chung chung "theo quy chế của công ty". Khi đó quy chế chính là văn bản quyết định quyền lợi, nên người lao động có quyền được biết nội dung của nó.

Ba cách thiết kế nâng lương định kỳ

Không có mô hình nào đúng cho mọi doanh nghiệp. Bảng dưới so sánh ba cách phổ biến ở doanh nghiệp nhỏ và vừa:

CáchCơ chếHợp vớiĐiểm cần lường trước
Theo thâm niênGiữ bậc đủ một khoảng thời gian, không vi phạm kỷ luật thì lên bậcCông việc ổn định, khó đo kết quả từng người như kho, bảo vệ, hành chínhNgười giỏi và người làm cầm chừng lên cùng nhịp, dễ mất người giỏi
Theo kết quả công việcMỗi kỳ đánh giá, mức tăng phụ thuộc xếp loạiKinh doanh, sản xuất có chỉ tiêu đo đượcCần tiêu chí đánh giá rõ, nếu không sẽ thành cảm tính và mất lòng tin
Kết hợpThời gian giữ bậc là điều kiện cần, kết quả quyết định có nâng và nâng trước hạn hay khôngPhần lớn doanh nghiệp vừaQuy chế dài hơn, phải giải thích kỹ cho người lao động

Ví dụ giả định cho cách kết hợp: thời gian giữ bậc chuẩn là hai năm; người xếp loại tốt hai kỳ liên tiếp được xét lên bậc sau mười tám tháng; người bị kỷ luật khiển trách thì kéo dài thêm sáu tháng. Những con số này do công ty tự định, miễn ghi rõ và áp dụng như nhau cho mọi người cùng điều kiện.

Các mục một quy chế nâng lương cần có

Quy chế càng rõ càng ít tranh cãi. Dưới đây là các mục tối thiểu, mỗi mục chỉ cần vài câu:

  • Phạm vi áp dụng: những ai, loại hợp đồng nào, có tính người đang thử việc hay không.
  • Kỳ xét: mỗi năm một lần hay hai lần, vào tháng nào; người đủ điều kiện giữa kỳ thì chờ tới kỳ gần nhất.
  • Điều kiện xét: thời gian giữ bậc, xếp loại đánh giá, không đang bị xử lý kỷ luật.
  • Cách tính thời gian giữ bậc: thời gian nghỉ thai sản, nghỉ ốm dài ngày, nghỉ không lương có được tính không.
  • Mức nâng: lên một bậc trong thang bảng lương của công ty, hoặc một khoảng tăng theo xếp loại.
  • Nâng trước hạn và kéo dài: ai được, ai bị, căn cứ nào.
  • Người xét: hội đồng gồm những ai, có đại diện người lao động hay không.
  • Thông báo kết quả và khiếu nại: người lao động biết kết quả khi nào, không đồng ý thì gửi ý kiến cho ai, trong bao lâu.
  • Hiệu lực: ngày ban hành, ngày áp dụng, cách sửa đổi.

Mục cách tính thời gian giữ bậc thường bị bỏ quên, và chính nó gây tranh chấp. Ví dụ, nếu quy chế không nói gì, một lao động nữ nghỉ thai sản sáu tháng sẽ không biết thời gian đó có bị trừ khỏi thời gian giữ bậc hay không. Doanh nghiệp nên ghi rõ, và khi ghi cần lưu ý nguyên tắc không phân biệt đối xử theo giới tính và các quyền liên quan đến thai sản theo luật lao động.

Một kỳ xét nâng lương diễn ra thế nào

Với doanh nghiệp vài chục người, một kỳ xét gọn có thể đi theo trình tự:

  1. Bộ phận nhân sự lọc danh sách người đủ thời gian giữ bậc tính đến ngày chốt của kỳ.
  2. Trưởng bộ phận gửi kết quả đánh giá của từng người, kèm nhận xét ngắn có dẫn chứng cụ thể.
  3. Hội đồng xét họp, đối chiếu điều kiện, quyết định danh sách nâng bậc, nâng trước hạn và kéo dài.
  4. Thông báo kết quả cho từng người; người không được nâng được nghe lý do cụ thể.
  5. Nhận ý kiến phản hồi trong thời hạn quy chế ghi, xem xét lại các trường hợp có căn cứ.
  6. Ký phụ lục hợp đồng cho người được nâng, cập nhật bảng lương và mức đóng bảo hiểm từ tháng áp dụng.

Kết quả xét nên có văn bản lưu, kể cả biên bản họp hội đồng. Khi người lao động thắc mắc vì sao đồng nghiệp cùng vào một ngày được nâng còn mình thì không, biên bản ghi rõ căn cứ là câu trả lời tốt nhất.

Ban hành và sửa quy chế: những điều nên làm đúng

Quy chế nâng lương là văn bản của doanh nghiệp, nhưng nó quyết định một phần thu nhập của người lao động. Vì vậy nên lấy ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở nếu công ty có, và công bố công khai tại nơi làm việc trước khi áp dụng, tương tự cách luật yêu cầu với thang bảng lương và quy chế thưởng. Một quy chế được ban hành âm thầm, chỉ ban giám đốc biết, thì không tạo được niềm tin mà nó nhắm tới.

Khi muốn sửa quy chế theo hướng kém có lợi hơn cho người lao động, chẳng hạn kéo dài thời gian giữ bậc từ hai năm lên ba năm, doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ. Với những người mà hợp đồng hoặc thoả ước đã ghi cụ thể chế độ nâng lương, việc thay đổi đòi hỏi thoả thuận. Cách làm hợp lý là áp quy chế mới cho kỳ xét sau ngày ban hành, không áp ngược cho những người đã gần đủ điều kiện theo quy chế cũ.

Một lưu ý về ngân sách: trước khi cam kết lịch nâng lương, hãy ước tính chi phí tiền lương tăng thêm mỗi năm, cộng cả phần đóng bảo hiểm của người sử dụng lao động đi theo lương. Hứa rồi không làm được sẽ tệ hơn không hứa.

Những hiểu lầm hay gặp về tăng lương định kỳ

"Làm đủ một năm là đương nhiên được tăng lương." Không có quy định chung nào như vậy. Quyền được nâng lương sinh ra từ hợp đồng, thoả ước hoặc quy chế. Nếu các văn bản đó không hứa một chu kỳ cụ thể, công ty không vi phạm khi chưa tăng; nhưng nếu đã hứa thì phải làm đúng, kể cả khi năm đó kinh doanh không tốt, trừ khi hai bên thoả thuận lại.

"Tăng theo lương tối thiểu là đã tăng lương năm nay." Đó là hai nghĩa vụ khác nhau như đã nói ở trên. Nếu quy chế có kỳ xét riêng, đợt tăng do lương tối thiểu không thay được kỳ xét đó.

"Ai cũng được tăng cùng một mức là công bằng." Công bằng trong trả lương là trả như nhau cho công việc có giá trị như nhau, và luật lao động yêu cầu không phân biệt đối xử theo giới tính. Tăng đều cho mọi người không phân biệt kết quả công việc lại có thể khiến người làm tốt thấy thiệt. Điều quan trọng là tiêu chí phải công khai và áp dụng nhất quán.

"Quy chế là chuyện nội bộ, không cần đưa cho nhân viên." Khi hợp đồng dẫn tới quy chế, quy chế chính là một phần quyền lợi của người lao động. Giấu quy chế vừa làm mất niềm tin, vừa khiến doanh nghiệp yếu thế nếu có tranh chấp, vì không chứng minh được người lao động đã biết các điều kiện.

Người lao động đọc quy chế để làm gì

Nếu hợp đồng của bạn ghi nâng lương "theo quy chế công ty", hãy đề nghị được xem quy chế đó. Đọc để biết ba điều: kỳ xét gần nhất là khi nào, bạn đã đủ thời gian giữ bậc chưa, và tiêu chí đánh giá gồm những gì. Ghi lại ngày bạn bắt đầu giữ bậc hiện tại, dựa vào phụ lục hợp đồng gần nhất.

Đến kỳ xét mà không thấy thông báo gì, bạn có thể hỏi bộ phận nhân sự bằng văn bản, chẳng hạn một thư ngắn nêu ngày bắt đầu giữ bậc và đề nghị được biết kết quả xét. Giọng hỏi nên là xác nhận thông tin, không phải chất vấn. Nếu được trả lời là không được nâng, hãy hỏi căn cứ cụ thể theo quy chế, và hỏi cần cải thiện gì để kỳ sau đủ điều kiện.

Trường hợp công ty không làm đúng quy chế đã công bố và trao đổi nội bộ không có kết quả, công đoàn cơ sở là nơi tiếp theo. Với tình huống cụ thể cần đánh giá pháp lý, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo hợp đồng, phụ lục và bản quy chế.

Câu hỏi thường gặp

Công ty không có quy chế nâng lương thì có vi phạm luật không?

Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu hợp đồng có nội dung về chế độ nâng bậc, nâng lương, nhưng không bắt mức nâng hay chu kỳ cụ thể. Hợp đồng có thể ghi chế độ đó trực tiếp hoặc dẫn tới quy chế. Nếu hợp đồng dẫn tới một quy chế không tồn tại, đó là lỗ hổng doanh nghiệp nên bổ sung.

Đang thử việc có được tính vào thời gian giữ bậc không?

Tuỳ quy chế của từng công ty. Nhiều nơi tính thời gian giữ bậc từ ngày ký hợp đồng lao động chính thức, một số nơi tính cả thời gian thử việc. Quy chế nên ghi rõ điểm này; nếu không ghi, người lao động nên hỏi và đề nghị xác nhận bằng văn bản.

Bị kỷ luật có bị mất kỳ nâng lương không?

Quy chế thường quy định người đang trong thời gian chấp hành kỷ luật thì chưa xét nâng hoặc bị kéo dài thời gian giữ bậc. Luật lao động không cho dùng hình thức phạt tiền hay cắt lương thay cho xử lý kỷ luật, nên việc kéo dài thời gian nâng bậc phải được ghi trong quy chế từ trước, không được đặt ra tuỳ tiện cho từng người.

Mức tăng mỗi lần nâng bậc bao nhiêu là hợp lý?

Không có con số chung. Mức tăng phụ thuộc thang bảng lương của công ty, ngân sách và mặt bằng lương của ngành ở địa phương. Điều quan trọng hơn là mức tăng được ghi rõ trong quy chế hoặc thang lương và áp dụng thống nhất cho những người cùng điều kiện.

Có thể từ chối nâng bậc để giữ vị trí cũ không?

Nâng bậc trong cùng chức danh thường chỉ là tăng lương, không đổi công việc, nên hiếm khi có lý do từ chối. Nếu kèm theo đổi chức danh hay trách nhiệm mới thì đó là sửa đổi hợp đồng, cần sự đồng ý của người lao động và có thể trao đổi lại các điều kiện đi kèm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138