DieuChinh.comĐiều Chỉnh
Điều chỉnh lương trong doanh nghiệp

Doanh nghiệp có được giảm lương người lao động không: các trường hợp và giới hạn

Khi nào doanh nghiệp được trả thấp hơn mức ghi trong hợp đồng: thoả thuận, chuyển việc tạm thời, ngừng việc — giới hạn luật định và cách người lao động tự bảo vệ.

Quiet textile mill floor in Long An with half the looms idle, a supervisor and two workers talking near a window, figures small in a wide shot, grey overcast light

Doanh nghiệp không được đơn phương giảm mức lương đã thoả thuận trong hợp đồng lao động. Muốn trả thấp hơn, chỉ có một số con đường luật cho phép: hai bên thoả thuận sửa đổi hợp đồng, tạm thời chuyển người lao động sang công việc khác trong giới hạn luật định, hoặc trả lương ngừng việc khi có lý do đặc biệt. Mỗi đường có điều kiện và mức sàn riêng; ngoài các đường đó, trả thấp hơn mức đã ghi là nợ lương.

Bài viết theo nguyên tắc của Bộ luật Lao động 2019, dành cho chủ doanh nghiệp đang gặp khó khăn muốn làm đúng, và người lao động vừa nhận thông báo giảm lương. Bài không tư vấn vụ việc cụ thể; các con số luật định nêu trong bài nên được tra lại theo văn bản hiện hành, ví dụ tiền là giả định.

Vì sao doanh nghiệp không tự giảm lương được

Mức lương là một điều khoản của hợp đồng lao động, do hai bên thoả thuận khi giao kết. Bộ luật Lao động 2019 quy định bên nào muốn sửa đổi nội dung hợp đồng thì phải báo cho bên kia trước ít nhất ba ngày làm việc; thoả thuận được thì ký phụ lục hoặc hợp đồng mới, không thoả thuận được thì tiếp tục thực hiện hợp đồng đã giao kết. Áp vào chuyện lương: một thông báo "từ tháng sau lương mọi người giảm 20%" không có giá trị với người không đồng ý.

Luật cũng cấm dùng việc cắt lương thay cho xử lý kỷ luật. Các hình thức kỷ luật lao động gồm khiển trách, kéo dài thời hạn nâng lương, cách chức và sa thải; hạ bậc lương hay trừ một phần lương vì vi phạm không nằm trong danh sách đó. Doanh nghiệp muốn xử lý vi phạm phải theo trình tự kỷ luật, không thể trừ tiền.

Còn một giới hạn nền: dù có giảm theo bất cứ con đường hợp pháp nào, tiền lương cho thời giờ làm việc bình thường không được thấp hơn mức lương tối thiểu của vùng. Mọi phương án giảm lương đều phải đặt cạnh mức sàn này trước.

Các con đường hợp pháp và giới hạn của từng đường

Bảng dưới tóm tắt các tình huống doanh nghiệp được trả thấp hơn mức thông thường, theo nguyên tắc của Bộ luật Lao động 2019. Chi tiết từng trường hợp nên tra lại văn bản hiện hành.

Con đườngĐiều kiện chínhGiới hạn về tiền lương
Thoả thuận sửa đổi hợp đồngBáo trước, người lao động đồng ý, ký phụ lụcKhông thấp hơn mức tối thiểu vùng; không trái luật
Tạm thời chuyển làm công việc khácCó lý do luật cho phép như khó khăn đột xuất, nhu cầu sản xuất kinh doanh; báo trước; giới hạn số ngày trong nămGiữ nguyên lương cũ trong một số ngày đầu; sau đó ít nhất một tỷ lệ so với lương cũ và không thấp hơn mức tối thiểu
Ngừng việc không do lỗi người lao độngSự cố, thiên tai, dịch bệnh, di dời theo yêu cầu cơ quan nhà nước, lý do kinh tếHai bên thoả thuận mức trả, nhưng trong một số ngày đầu không thấp hơn mức tối thiểu
Chuyển sang làm không trọn thời gianHai bên thoả thuận, ghi vào phụ lụcLương theo giờ thực làm, không thấp hơn mức tối thiểu tính theo giờ
Ngừng việc do lỗi của chính người sử dụng lao độngKhông phải đường giảm lươngPhải trả đủ tiền lương theo hợp đồng

Điểm chung: con đường nào cũng có văn bản, có thời hạn hoặc có sự đồng ý, và luôn có mức sàn. Không có đường nào cho phép giảm lương vô thời hạn chỉ bằng một quyết định của doanh nghiệp.

Chuyển tạm thời sang công việc khác: chi tiết hay bị làm sai

Lý do phải đúng. Luật cho phép tạm chuyển khi gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh, áp dụng biện pháp ngăn ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, sự cố điện, nước, hoặc do nhu cầu sản xuất kinh doanh. Những trường hợp do nhu cầu sản xuất kinh doanh phải được quy định trong nội quy lao động.

Thời gian có giới hạn. Theo Bộ luật Lao động 2019, tổng thời gian tạm chuyển không quá 60 ngày làm việc cộng dồn trong một năm; quá mức đó phải được người lao động đồng ý bằng văn bản. Doanh nghiệp phải báo trước ít nhất ba ngày làm việc, nêu rõ thời hạn và công việc bố trí phù hợp sức khoẻ, giới tính của người lao động.

Lương được bảo vệ. Người lao động được trả lương theo công việc mới; nếu lương công việc mới thấp hơn thì được giữ nguyên mức lương cũ trong 30 ngày làm việc. Sau đó, lương theo công việc mới ít nhất bằng 85% mức lương cũ nhưng không thấp hơn mức lương tối thiểu.

Ví dụ giả định. Người lao động có lương 10 triệu đồng bị tạm chuyển sang việc có mức 7 triệu đồng. Trong 30 ngày làm việc đầu vẫn nhận 10 triệu; sau đó nhận ít nhất 8,5 triệu đồng, không phải 7 triệu, cho tới khi hết thời gian tạm chuyển. Các con số chỉ để minh hoạ.

Ngừng việc vì khó khăn: trả bao nhiêu

Khi doanh nghiệp phải tạm ngừng hoạt động một phần hay toàn bộ vì lý do không phải lỗi của người lao động, luật chia theo nguyên nhân. Ngừng việc do lỗi của người sử dụng lao động thì người lao động được trả đủ lương theo hợp đồng. Ngừng việc do lỗi của người lao động thì người đó không được trả lương, còn những người khác phải ngừng theo được trả theo mức hai bên thoả thuận nhưng không thấp hơn mức tối thiểu.

Với ngừng việc vì sự cố điện, nước không do lỗi doanh nghiệp, thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh, di dời theo yêu cầu của cơ quan nhà nước, hoặc vì lý do kinh tế, hai bên thoả thuận mức tiền lương ngừng việc. Bộ luật Lao động 2019 đặt mức sàn: ngừng việc từ 14 ngày làm việc trở xuống thì tiền lương thoả thuận không thấp hơn mức tối thiểu; ngừng trên 14 ngày thì thoả thuận, nhưng 14 ngày đầu vẫn phải bảo đảm mức sàn đó. Hãy tra lại văn bản hiện hành trước khi áp dụng.

Ngừng việc khác với giảm lương. Người lao động không làm việc trong thời gian ngừng, và khoản nhận được là tiền lương ngừng việc. Khi hoạt động trở lại, lương phải quay về mức theo hợp đồng, không được "tiện thể" giữ mức thấp. Nếu doanh nghiệp tính tới cắt giảm lao động vì lý do kinh tế, đó là một thủ tục khác hẳn với các nghĩa vụ riêng, nên hỏi người có chuyên môn.

Những kiểu giảm lương trá hình cần nhận ra

Đổi lương thành phụ cấp "linh hoạt". Lương chính bị kéo xuống sát mức tối thiểu, phần còn lại chuyển thành khoản hỗ trợ hay thưởng "tuỳ kết quả". Tổng thu nhập tháng đầu chưa đổi, nhưng từ tháng sau phần linh hoạt có thể bị cắt bất cứ lúc nào, tiền làm thêm và tiền lương đóng bảo hiểm cũng tính trên lương chính thấp hơn. Về bản chất đây là sửa đổi hợp đồng theo hướng bất lợi, cần sự đồng ý.

Nâng định mức, giữ nguyên đơn giá. Ở nơi trả lương sản phẩm, định mức bị đẩy lên mà không áp dụng thử, khiến cùng tám giờ làm thì thu nhập thấp đi. Bài về đơn giá sản phẩm trong danh mục này nói kỹ hơn.

Cắt giờ làm của người làm trọn thời gian. Doanh nghiệp tự ý cho nghỉ bớt ngày vì ít việc rồi chỉ trả theo ngày làm thực tế. Nếu không có thoả thuận chuyển sang làm không trọn thời gian, trường hợp này cần xem như ngừng việc và trả theo quy định ngừng việc.

Trừ tiền vì "không đạt chỉ tiêu". Trừ một khoản cố định vào lương vì không đạt doanh số mà không có quy chế lương thành văn quy định cách tính từ trước, thực chất là phạt tiền. Lương theo kết quả hợp pháp khi cách tính đã thoả thuận rõ, còn trừ tiền tuỳ tiện thì không.

Doanh nghiệp khó khăn muốn thoả thuận giảm lương: làm sao cho đúng

Nếu sau khi cân nhắc, doanh nghiệp vẫn cần giảm chi phí lương một thời gian, cách làm đúng và giữ được lòng tin là:

  1. Xem các phương án khác trước: giảm giờ làm thêm, tạm dừng tuyển mới, hoãn kỳ nâng lương chưa đến hạn, sắp xếp nghỉ phép năm, cắt chi phí không phải lương.
  2. Nếu vẫn cần giảm, tổ chức đối thoại với người lao động và tổ chức đại diện nếu có, giải thích tình hình bằng số liệu có thể chia sẻ.
  3. Đưa ra phương án cụ thể: mức giảm, áp cho ai, trong bao lâu, điều kiện khôi phục. Mức giảm không làm lương rơi xuống dưới mức tối thiểu vùng.
  4. Gửi nội dung sửa đổi cho từng người trước ít nhất ba ngày làm việc.
  5. Người đồng ý thì ký phụ lục có thời hạn rõ ràng; người không đồng ý thì tiếp tục hợp đồng cũ, không được trù dập.
  6. Khi hết thời hạn hoặc khi điều kiện khôi phục đạt được, đưa lương về mức cũ đúng hẹn và thông báo cho mọi người.

Phụ lục giảm lương nên ghi rõ ngày hết hiệu lực. Một phụ lục không có thời hạn biến khó khăn tạm thời thành mức lương mới vĩnh viễn, và người lao động có lý do để từ chối ký.

Người lao động nhận thông báo giảm lương: nên làm gì

Đọc kỹ thông báo và đặt nó vào một trong các con đường ở trên. Sau đó:

  • Đừng ký ngay. Bạn có quyền đọc, hỏi lại và cân nhắc; luật yêu cầu báo trước ít nhất ba ngày làm việc cho việc sửa đổi hợp đồng.
  • Hỏi rõ căn cứ: thoả thuận sửa đổi, tạm chuyển việc hay ngừng việc. Mỗi loại có quyền lợi khác nhau.
  • Hỏi thời hạn và điều kiện khôi phục mức lương cũ, đề nghị ghi vào văn bản.
  • So mức mới với mức tối thiểu vùng nơi bạn làm việc.
  • Kiểm ảnh hưởng tới bảo hiểm: lương ghi trong hợp đồng giảm thì tiền lương đóng bảo hiểm có thể giảm theo, ảnh hưởng các chế độ sau này.
  • Nếu không đồng ý, trả lời bằng văn bản, lịch sự, và tiếp tục làm việc theo hợp đồng cũ.
  • Nếu bị trả thấp hơn mà không có thoả thuận, ghi lại các kỳ lương, nhờ công đoàn cơ sở hoặc cơ quan quản lý lao động.

Với tình huống có nhiều yếu tố, như vừa giảm lương vừa đổi công việc, hay bị gây sức ép ký, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo hợp đồng, thông báo và phiếu lương.

Câu hỏi thường gặp

Công ty thông báo giảm lương toàn bộ nhân viên mà không ai ký có hợp lệ không?

Về nguyên tắc, sửa đổi mức lương cần sự đồng ý của người lao động. Một thông báo chung không có thoả thuận không làm thay đổi hợp đồng của người không đồng ý. Người lao động vẫn có quyền được trả theo mức đã ghi, phần trả thiếu có thể yêu cầu truy trả.

Hạ bậc lương có phải là một hình thức kỷ luật không?

Theo Bộ luật Lao động 2019, các hình thức kỷ luật là khiển trách, kéo dài thời hạn nâng lương không quá sáu tháng, cách chức và sa thải. Hạ bậc lương không nằm trong danh sách này, và luật cấm dùng phạt tiền, cắt lương thay cho xử lý kỷ luật.

Bị cách chức thì lương có giảm không?

Cách chức là một hình thức kỷ luật hợp pháp. Khi không còn giữ chức vụ, các khoản gắn với chức vụ như phụ cấp chức vụ thường không còn. Tuy vậy mức lương theo công việc mới phải được xác định rõ, nên kiểm lại hợp đồng và quy chế lương của doanh nghiệp.

Đồng ý giảm lương rồi có rút lại được không?

Phụ lục đã ký có hiệu lực như hợp đồng. Muốn thay đổi, hai bên phải thoả thuận lại. Vì vậy trước khi ký, hãy chắc chắn phụ lục có thời hạn và điều kiện khôi phục rõ ràng. Nếu bị ép ký trái ý muốn, nên giữ bằng chứng và hỏi người có chuyên môn.

Giảm giờ làm thì giảm lương có đúng không?

Nếu hai bên thoả thuận chuyển sang làm không trọn thời gian, lương có thể tính theo số giờ thực làm, miễn không thấp hơn mức tối thiểu giờ. Nếu doanh nghiệp tự ý cắt giờ làm của người làm trọn thời gian vì thiếu việc, đó có thể là trường hợp ngừng việc và phải trả theo quy định ngừng việc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138