Lương cơ sở không chỉ quyết định mức đóng bảo hiểm y tế của nhiều nhóm; nó còn là thước đo cho một số ngưỡng quyền lợi: lần khám có chi phí thấp được quỹ trả toàn bộ, mức cùng chi trả trong năm vượt ngưỡng thì được miễn phần còn lại, và mức trần quỹ trả cho một số dịch vụ kỹ thuật cao. Khi lương cơ sở đổi, các ngưỡng này dịch theo.
Nhiều người bệnh mạn tính, người cao tuổi phải đi viện thường xuyên không biết mình có thể đã đủ điều kiện được miễn cùng chi trả, chỉ vì không giữ chứng từ hoặc không biết ngưỡng được tính theo lương cơ sở. Bài này giải thích ba ngưỡng ở mức nguyên tắc theo Luật Bảo hiểm y tế, cách tự ước lượng mình đã gần ngưỡng chưa, và giấy tờ cần giữ. Tỷ lệ và số tháng cụ thể bạn tra lại ở văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội, vì quy định có thể được sửa. Bài không bàn chuyện chẩn đoán hay điều trị; việc đó thuộc về bác sĩ.
Vì sao quyền lợi bảo hiểm y tế lại gắn với lương cơ sở
Quỹ bảo hiểm y tế cần những ngưỡng tính bằng tiền: dưới bao nhiêu thì trả hết cho gọn, trên bao nhiêu thì người bệnh đã chịu đủ nặng. Nếu ghi các ngưỡng này bằng con số cố định, vài năm sau giá dịch vụ y tế tăng, con số sẽ lạc hậu và phải sửa luật. Gắn với lương cơ sở giúp các ngưỡng tự dịch theo mỗi lần lương cơ sở được điều chỉnh.
Cách gắn này cũng có mặt trái mà người bệnh nên biết: khi lương cơ sở tăng, ngưỡng miễn cùng chi trả tính bằng tiền cũng tăng, nghĩa là cần chi nhiều hơn mới chạm ngưỡng. Ngược lại, ngưỡng lần khám chi phí thấp được quỹ trả toàn bộ cũng tăng, nên nhiều lần khám nhỏ được hưởng trọn hơn. Hai tác động này bù trừ nhau tuỳ hoàn cảnh từng người.
Khi lương cơ sở được bãi bỏ theo lộ trình cải cách tiền lương, các văn bản về bảo hiểm y tế sẽ phải có con số gốc thay thế. Cho tới lúc đó, bạn hiểu các ngưỡng dưới đây là tính theo lương cơ sở hiện hành.
Ba ngưỡng ở mức nguyên tắc
Bảng tóm ba ngưỡng chính. Tỷ lệ, số tháng và điều kiện chi tiết được quy định trong Luật Bảo hiểm y tế và văn bản hướng dẫn; bạn tra lại trước khi tính cho mình.
| Ngưỡng | Nội dung | Ý nghĩa với người bệnh |
|---|---|---|
| Lần khám chi phí thấp | Chi phí cho một lần khám chữa bệnh thấp hơn một tỷ lệ nhỏ của lương cơ sở thì quỹ trả toàn bộ, khi khám đúng quy định | Những lần khám nhỏ, mua thuốc theo đơn đơn giản thường không phải cùng chi trả |
| Miễn cùng chi trả trong năm | Người tham gia đủ năm năm liên tục và số tiền cùng chi trả trong năm vượt một số tháng lương cơ sở thì được quỹ trả toàn bộ phần còn lại của năm, khi khám đúng quy định | Người bệnh nặng, bệnh mạn tính được giảm gánh nặng đáng kể nếu biết và làm thủ tục |
| Trần dịch vụ kỹ thuật cao | Một số dịch vụ kỹ thuật cao chi phí lớn được quỹ trả có mức tối đa tính bằng bội số lương cơ sở cho một lần sử dụng | Phần vượt trần người bệnh tự trả; nên hỏi trước khi làm dịch vụ |
Chữ "khám đúng quy định" ở đây gồm việc khám tại nơi đăng ký ban đầu hoặc được chuyển đúng thủ tục, và các trường hợp cấp cứu. Quy định về nơi khám đã được sửa trong Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi, nên bạn hỏi cơ sở khám hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nếu chưa rõ trường hợp của mình.
Ngưỡng miễn cùng chi trả: phần đáng tiền nhất mà ít người dùng
Điều kiện thời gian. Bạn phải tham gia bảo hiểm y tế liên tục đủ thời gian luật định, hiện là năm năm, tính theo thông tin trên thẻ và quá trình tham gia. Gián đoạn ngắn có thể được coi là liên tục theo quy định riêng; hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nếu bạn từng đổi nơi làm việc hay để thẻ hết hạn.
Điều kiện số tiền. Tổng số tiền bạn đã cùng chi trả trong năm, cho các lần khám đúng quy định, vượt một số tháng lương cơ sở. Chỉ tính phần cùng chi trả theo tỷ lệ của bảo hiểm, không tính phần bạn tự trả cho dịch vụ ngoài danh mục hay chênh lệch giường dịch vụ.
Thủ tục. Khi đã đủ điều kiện, bạn mang chứng từ đến cơ quan bảo hiểm xã hội nơi phát hành thẻ để đề nghị cấp giấy chứng nhận không cùng chi trả trong năm. Có giấy này, các lần khám sau trong năm quỹ trả toàn bộ phần lẽ ra bạn cùng chi trả.
Nếu không làm thủ tục kịp. Bạn vẫn có thể đề nghị thanh toán lại phần đã cùng chi trả vượt ngưỡng, theo hướng dẫn của cơ quan bảo hiểm xã hội. Điều quan trọng là còn giữ chứng từ.
Tự ước lượng xem mình đã gần ngưỡng chưa
Không cần đợi cuối năm mới biết. Người bệnh mạn tính hoặc người nhà có thể theo dõi theo các bước:
- Lập một tờ ghi chép theo năm dương lịch, mỗi lần khám ghi ngày, nơi khám và số tiền cùng chi trả theo phần bảo hiểm trên bảng kê.
- Tách riêng phần tự trả ngoài bảo hiểm (thuốc ngoài danh mục, dịch vụ theo yêu cầu); phần này không cộng vào ngưỡng.
- Tra mức lương cơ sở hiện hành và số tháng luật định để ra ngưỡng của năm. Nếu lương cơ sở đổi giữa năm, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội cách tính ngưỡng cho năm đó.
- Cộng dồn sau mỗi lần khám. Khi gần chạm ngưỡng, chuẩn bị bộ chứng từ.
- Kiểm thời gian tham gia liên tục trên ứng dụng VssID hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội.
Ví dụ giả định, không phải mức thật: nếu ngưỡng của năm tương đương 12 triệu đồng và bạn đã cùng chi trả 10 triệu đồng sau mấy đợt nằm viện, chỉ một hai lần khám nữa là chạm ngưỡng. Đó là lúc nên mang chứng từ đi hỏi, thay vì chờ tới cuối năm.
Giấy tờ cần giữ
Phần lớn người không được hưởng quyền lợi này không phải vì không đủ điều kiện mà vì mất chứng từ. Bạn giữ kỹ những thứ sau, xếp theo năm:
- Bảng kê chi phí khám chữa bệnh của từng lần, có phần quỹ trả và phần người bệnh cùng chi trả.
- Biên lai, hoá đơn thu tiền của cơ sở khám chữa bệnh tương ứng với phần cùng chi trả.
- Giấy chuyển tuyến hoặc giấy tờ chuyển cơ sở khám, nếu có, để chứng minh khám đúng quy định.
- Giấy ra viện, đơn thuốc, để đối chiếu thời gian.
- Thẻ bảo hiểm y tế hoặc thông tin thẻ trên ứng dụng, căn cước của người bệnh.
Với cha mẹ già, người nhà nên giữ hộ bộ giấy tờ này trong một túi riêng. Chụp ảnh lưu thêm trên điện thoại cũng tốt, nhưng cơ quan có thể yêu cầu bản gốc, nên đừng vứt giấy sau khi chụp.
Nếu cha mẹ khám ở nhiều nơi trong năm, ví dụ trạm y tế phường gần nhà, bệnh viện tỉnh và một bệnh viện tuyến trên, chứng từ dễ bị phân tán ở nhiều người con. Thống nhất một người giữ cả bộ, các anh chị em khác chụp ảnh gửi người đó sau mỗi lần đưa cha mẹ đi khám, là cách đơn giản để cuối năm không thiếu tờ nào.
Làm việc với bộ phận bảo hiểm của bệnh viện khi đưa cha mẹ đi khám
Hỏi trước khi làm dịch vụ lớn. Với phẫu thuật, can thiệp hay dịch vụ kỹ thuật cao, hỏi bộ phận bảo hiểm của bệnh viện xem dịch vụ có trong danh mục không, quỹ trả tối đa bao nhiêu, phần nào gia đình tự trả. Hỏi trước giúp gia đình chuẩn bị tiền và tránh bất ngờ khi ra viện.
Nói rõ người bệnh đã tham gia liên tục nhiều năm. Một số bệnh viện tra được quá trình tham gia; nếu cha mẹ bạn đã có giấy chứng nhận miễn cùng chi trả trong năm, xuất trình ngay từ đầu để được áp dụng.
Xin bảng kê khi ra viện và đọc trước khi ký. Bảng kê ghi từng khoản, phần quỹ trả, phần người bệnh trả. Nếu thấy khoản lạ hoặc tỷ lệ hưởng khác với thẻ, hỏi ngay tại quầy, vì sửa lúc đó dễ hơn sửa sau.
Giữ thái độ hỏi để hiểu. Nhân viên bảo hiểm của bệnh viện xử lý rất nhiều hồ sơ mỗi ngày. Câu hỏi cụ thể, kèm giấy tờ, thường được trả lời nhanh và đúng hơn một lời phàn nàn chung chung. Mọi việc về chuyên môn điều trị thì hỏi bác sĩ điều trị.
Khi lương cơ sở đổi: điều gì xảy ra với các ngưỡng
Ngưỡng lần khám chi phí thấp và trần dịch vụ kỹ thuật cao thường tính theo lương cơ sở tại thời điểm khám hoặc thời điểm sử dụng dịch vụ. Sau ngày áp dụng mức mới, các lần khám tính theo ngưỡng mới. Bạn không phải làm gì; cơ sở khám và cơ quan bảo hiểm tự áp.
Ngưỡng miễn cùng chi trả trong năm phức tạp hơn vì nó cộng dồn qua cả năm, mà lương cơ sở có thể đổi giữa năm. Cách xác định ngưỡng cho năm có điều chỉnh được hướng dẫn trong văn bản; trang không suy đoán. Nếu bạn đang ở gần ngưỡng đúng lúc điều chỉnh, mang chứng từ đến cơ quan bảo hiểm xã hội hỏi trực tiếp là chắc nhất.
Mức đóng bảo hiểm y tế của bạn, nếu thuộc nhóm tính theo lương cơ sở, cũng đổi ở lần đóng tiếp theo. Phần mức đóng có danh mục riêng của trang; ở đây chỉ nhắc rằng đóng đủ và liên tục là điều kiện để giữ quyền lợi năm năm liên tục nói ở trên, nên đừng để thẻ hết hạn chỉ vì quên gia hạn.
Câu hỏi thường gặp
Khám bệnh chi phí nhỏ có được bảo hiểm trả hết không?
Nếu chi phí của lần khám thấp hơn ngưỡng tính theo một tỷ lệ của lương cơ sở và bạn khám đúng quy định, quỹ bảo hiểm y tế trả toàn bộ. Tỷ lệ cụ thể bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ sở khám.
Năm năm liên tục tính thế nào nếu từng đổi chỗ làm?
Thời gian tham gia ở các nơi được cộng dồn nếu không gián đoạn quá mức luật cho phép. Bạn xem quá trình tham gia trên VssID hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội, đặc biệt nếu từng có tháng thẻ hết hạn.
Số tiền tự trả cho thuốc ngoài danh mục có được tính vào ngưỡng không?
Không. Ngưỡng miễn cùng chi trả chỉ tính phần cùng chi trả theo tỷ lệ của bảo hiểm cho các lần khám đúng quy định. Phần tự trả ngoài danh mục, chênh lệch giường dịch vụ không được cộng vào.
Đã vượt ngưỡng mà chưa có giấy chứng nhận thì có lấy lại tiền được không?
Thường được đề nghị thanh toán lại phần cùng chi trả vượt ngưỡng nếu còn đủ chứng từ, theo hướng dẫn của cơ quan bảo hiểm xã hội. Bạn mang bảng kê, biên lai và thẻ đến hỏi càng sớm càng tốt.
Làm dịch vụ kỹ thuật cao có bị giới hạn số tiền bảo hiểm trả không?
Một số dịch vụ kỹ thuật cao chi phí lớn có mức tối đa quỹ trả cho một lần, tính bằng bội số lương cơ sở. Phần vượt người bệnh tự trả. Bạn nên hỏi bộ phận bảo hiểm của bệnh viện trước khi làm dịch vụ.
Lương cơ sở tăng thì ngưỡng miễn cùng chi trả có cao hơn không?
Có, vì ngưỡng được tính bằng số tháng lương cơ sở. Cách xác định ngưỡng cho năm có điều chỉnh giữa chừng do văn bản hướng dẫn; nếu bạn đang gần ngưỡng, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội để biết chính xác.