Khi lương tối thiểu vùng tăng, chỉ những người có mức lương theo công việc thấp hơn mức sàn mới của vùng nơi mình làm mới đương nhiên được nâng lương — nâng ít nhất tới mức sàn mới, từ ngày văn bản có hiệu lực. Người đang hưởng cao hơn mức sàn mới không tự động được tăng, trừ khi quy chế lương, thoả ước lao động tập thể hoặc hợp đồng của doanh nghiệp có cam kết điều chỉnh theo.
Vì vậy câu hỏi "lương mình có tăng không" cần ba dữ kiện: mức sàn mới của vùng nơi bạn làm, mức lương chính hiện tại trong hợp đồng, và các cam kết riêng của doanh nghiệp. Bài này đi qua cách tự kiểm từ lúc nghe tin tới phiếu lương tháng đầu áp dụng, kèm cách kiểm phần đóng bảo hiểm và việc cần làm nếu đến hạn mà lương chưa được điều chỉnh.
Đọc tin tăng lương tối thiểu cho đúng
Mỗi đợt điều chỉnh thường có hai mốc: lúc Hội đồng tiền lương quốc gia thống nhất phương án khuyến nghị, và lúc Chính phủ ban hành văn bản. Báo chí đưa tin ở cả hai mốc, và nhiều người hiểu nhầm mốc đầu là lúc lương tăng. Thực tế, mức sàn mới chỉ bắt buộc từ ngày hiệu lực ghi trong văn bản của Chính phủ. Trước ngày đó, doanh nghiệp vẫn áp mức cũ là đúng luật.
Tin tức thường nêu phần trăm tăng bình quân. Con số này giúp hình dung, nhưng không dùng để tự tính mức sàn của vùng mình được, vì mức từng vùng được công bố bằng số tiền cụ thể và có thể làm tròn. Đem phần trăm nhân với mức cũ có thể ra con số lệch vài nghìn đồng so với mức chính thức. Hãy lấy mức tháng và mức giờ đúng của vùng mình từ văn bản.
Một nguồn nhầm lẫn khác là tin về tăng lương cơ sở cho khu vực nhà nước hoặc tăng lương hưu. Đó là những đợt điều chỉnh khác, theo cơ chế khác, có thể trùng thời điểm với lương tối thiểu vùng hoặc không. Người làm ở doanh nghiệp chỉ cần theo dõi văn bản về mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động.
Ai được nâng lương bắt buộc, ai không
Bảng dưới phân theo vị trí mức lương chính hiện tại so với mức sàn mới. Mức sàn mới ở đây là của vùng nơi bạn làm việc.
| Tình huống của bạn | Có bắt buộc được nâng không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lương chính thấp hơn mức sàn mới | Có, ít nhất bằng mức sàn mới | Từ ngày văn bản có hiệu lực |
| Lương chính bằng hoặc cao hơn mức sàn mới | Không bắt buộc theo văn bản lương tối thiểu | Xem quy chế, thoả ước, hợp đồng |
| Công ty có thoả ước lao động tập thể cam kết tăng theo mức sàn | Có, theo đúng cam kết | Thoả ước có giá trị ràng buộc |
| Hợp đồng ghi lương bằng "mức tối thiểu vùng" thay vì số tiền | Có, tự động theo mức mới | Cách ghi này ít gặp nhưng vẫn có |
| Thang bảng lương công ty neo theo mức sàn | Có thể, tuỳ quy chế | Một số nơi tăng cả thang khi mức sàn tăng |
Nhiều doanh nghiệp, dù không bắt buộc, vẫn điều chỉnh lương cho cả nhóm sát trên mức sàn để giữ khoảng cách giữa người mới và người có thâm niên. Đó là quyết định quản trị, không phải nghĩa vụ; nếu bạn thuộc nhóm này và muốn đề nghị tăng, nên trao đổi dựa trên đóng góp và thị trường chứ không dựa trên văn bản mức sàn.
Tự kiểm từ lúc nghe tin tới tháng đầu áp dụng
Trình tự dưới đây làm một lần mỗi đợt, mất khoảng nửa giờ nếu bạn có sẵn hợp đồng và phiếu lương.
- Tìm văn bản của Chính phủ về mức lương tối thiểu mới, ghi ngày hiệu lực.
- Xác định vùng nơi bạn làm việc theo phụ lục danh mục địa bàn của văn bản mới, vì danh mục có thể đã xếp lại.
- Ghi mức sàn tháng mới của vùng đó; nếu bạn được trả theo giờ thì ghi mức giờ.
- Mở hợp đồng hoặc phụ lục gần nhất, ghi mức lương theo công việc hoặc chức danh.
- So hai con số. Nếu lương chính thấp hơn mức sàn mới, ghi phần chênh.
- Chờ phiếu lương của tháng có ngày hiệu lực. Kiểm dòng lương chính đã được nâng chưa, và nếu văn bản có hiệu lực giữa kỳ lương thì phần ngày sau hiệu lực đã tính theo mức mới chưa.
- Một hai tháng sau, mở VssID, xem quá trình đóng bảo hiểm: tiền lương làm căn cứ đóng có được điều chỉnh tương ứng không.
Nếu doanh nghiệp ký phụ lục hợp đồng điều chỉnh lương, đọc kỹ trước khi ký: phụ lục chỉ nên thay đổi mức lương, không nên kèm điều khoản bất lợi khác như cắt một khoản phụ cấp để bù.
Kiểm phần đóng bảo hiểm sau khi lương được nâng
Lương chính tăng thì tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của bạn cũng phải tăng tương ứng, vì căn cứ đóng gồm mức lương và phụ cấp lương theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Phần bạn bị khấu trừ hằng tháng sẽ tăng một chút; đó là điều bình thường, đổi lại các quyền lợi như thai sản, ốm đau, trợ cấp thất nghiệp, lương hưu sau này được tính trên nền cao hơn.
Cách kiểm đơn giản là ứng dụng VssID của bảo hiểm xã hội. Trong mục quá trình tham gia, mỗi giai đoạn có ghi mức tiền lương làm căn cứ đóng. Sau tháng áp dụng mức sàn mới, nếu mức này vẫn giữ nguyên như cũ trong khi phiếu lương đã tăng, có thể doanh nghiệp chưa báo điều chỉnh với cơ quan bảo hiểm, hoặc báo chậm. Hỏi bộ phận nhân sự trước; nếu kéo dài, có thể hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở hoặc khu vực nơi doanh nghiệp đóng.
Trường hợp ngược lại cũng nên để ý: phiếu lương ghi tăng, nhưng phần tăng nằm ở một khoản hỗ trợ không thuộc căn cứ đóng, còn lương chính giữ nguyên. Khi đó cả lương chính lẫn căn cứ đóng đều chưa được điều chỉnh đúng. Mức đóng chi tiết, mức sàn và trần đóng có danh mục riêng trên trang này.
Nếu đến hạn mà lương chưa được điều chỉnh
Kiểm lại phép tính một lần nữa. Đảm bảo bạn so đúng lương chính, đúng vùng nơi làm việc và đúng ngày hiệu lực. Sai một trong ba thứ này là kết luận sai.
Hỏi bằng văn bản, nêu căn cứ. Tin nhắn hoặc thư gửi bộ phận nhân sự: vùng, mức sàn mới, lương chính hiện tại, đề nghị điều chỉnh và trả bù phần chênh từ ngày hiệu lực. Giọng bình thường, không cần gay gắt.
Chờ một kỳ lương. Doanh nghiệp nhỏ có thể chậm vì không theo dõi văn bản. Nếu kỳ lương kế tiếp được điều chỉnh và trả bù đủ, việc coi như xong.
Nhờ công đoàn hoặc cơ quan lao động. Nếu không được trả lời hoặc bị từ chối, công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên, cơ quan quản lý lao động cấp tỉnh là các nơi tiếp nhận.
Biết quyền của mình. Không được trả đủ lương là một trong các trường hợp Bộ luật Lao động 2019 cho phép người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không cần báo trước. Đây là quyền, không phải lời khuyên nên nghỉ; cân nhắc kỹ và hỏi tư vấn trước khi dùng.
Người làm theo giờ, theo sản phẩm kiểm thế nào
Người được trả theo giờ kiểm đơn giá giờ trên phiếu lương hoặc bảng chấm công của tháng có ngày hiệu lực: đơn giá cho giờ làm bình thường phải bằng hoặc cao hơn mức giờ mới của vùng nơi làm việc. Nhiều cửa hàng điều chỉnh đơn giá chậm một hai tháng; phần chênh của các giờ đã làm sau ngày hiệu lực vẫn phải được trả bù.
Người được trả theo sản phẩm kiểm khó hơn, vì đơn giá sản phẩm thường không đổi khi mức sàn tăng. Cách kiểm là lấy tiền sản phẩm của tháng sau ngày hiệu lực, chỉ phần làm trong giờ bình thường, chia cho số giờ đã làm, rồi so với mức giờ mới. Nếu bạn làm đủ giờ, đạt định mức mà kết quả vẫn thấp hơn, đơn giá hoặc định mức cần được xem lại.
Với cả hai nhóm, lưu bảng giờ tự ghi chép là thói quen nên có. Bảng chấm công của doanh nghiệp đôi khi làm tròn hoặc thiếu giờ; bảng tự ghi của bạn, đối chiếu với tin nhắn xếp ca, là bằng chứng khi cần trao đổi. Cách quy đổi chi tiết nằm ở bài về lương tối thiểu theo giờ trong danh mục này.
Ví dụ giả định: ba người cùng một xưởng
Các con số dưới đây là giả định để minh hoạ cách áp, không phải mức thật của vùng nào. Giả sử mức sàn tháng của vùng nơi xưởng đặt tăng từ 3,8 triệu lên 4 triệu đồng.
| Người | Lương chính trước | Sau khi áp mức sàn mới | Giải thích |
|---|---|---|---|
| Chị Lan, phụ việc mới vào | 3,8 triệu | Ít nhất 4 triệu | Đang bằng mức sàn cũ, thấp hơn mức mới nên bắt buộc nâng |
| Anh Hùng, thợ chính | 3,9 triệu | Ít nhất 4 triệu | Cao hơn mức cũ nhưng thấp hơn mức mới, vẫn bắt buộc nâng |
| Cô Mai, tổ trưởng | 5 triệu | Có thể giữ 5 triệu | Đã cao hơn mức mới; tăng hay không tuỳ quy chế và cam kết của xưởng |
Ví dụ có một chỗ đáng chú ý: sau điều chỉnh, chị Lan mới vào và anh Hùng là thợ chính có thể cùng nhận 4 triệu, khoảng cách tay nghề bị xoá. Đây là lý do nhiều chủ xưởng tự điều chỉnh cả nhóm sát trên mức sàn, dù luật không bắt buộc. Nếu bạn ở vị trí của anh Hùng, đó là cơ sở hợp lý để trao đổi về việc xếp lại bậc lương.
Trường hợp cô Mai cho thấy vì sao tin "tăng lương tối thiểu" không có nghĩa là ai cũng tăng. Cô vẫn có thể được tăng theo kỳ nâng lương định kỳ của xưởng, nhưng đó là cơ chế khác, không gắn với văn bản mức sàn.
Câu hỏi thường gặp
Văn bản có hiệu lực giữa tháng thì tháng đó tính lương thế nào?
Nguyên tắc là từ ngày hiệu lực áp mức sàn mới. Doanh nghiệp tính lương theo tháng có thể tính phần ngày trước hiệu lực theo mức cũ và phần sau theo mức mới, hoặc áp mức mới cho cả tháng nếu muốn đơn giản. Thường các đợt điều chỉnh có hiệu lực từ đầu tháng nên ít gặp tình huống này.
Doanh nghiệp nói đang khó khăn nên chưa tăng được thì có hợp pháp không?
Khó khăn không phải lý do để trả thấp hơn mức sàn. Nghĩa vụ trả không thấp hơn mức lương tối thiểu là bắt buộc từ ngày hiệu lực. Doanh nghiệp khó khăn có thể thương lượng về các khoản ngoài mức sàn, nhưng không được giữ lương chính dưới mức sàn.
Lương mình cao hơn mức sàn mới, có nên đề nghị tăng không?
Bạn có quyền đề nghị, nhưng văn bản mức sàn không phải căn cứ bắt buộc trong trường hợp này. Đề nghị nên dựa trên đóng góp, mặt bằng lương của vị trí tương tự và quy chế nâng lương định kỳ của doanh nghiệp.
Phụ lục hợp đồng tăng lương có bắt buộc phải ký không?
Điều chỉnh lương chính lên mức sàn mới là nghĩa vụ của doanh nghiệp, có phụ lục hay không. Phụ lục giúp ghi nhận rõ ràng. Bạn nên đọc kỹ phụ lục và chỉ ký khi nội dung chỉ thay đổi mức lương hoặc thay đổi có lợi cho mình.
Tăng lương tối thiểu có làm tăng thuế thu nhập cá nhân không?
Thu nhập tăng thì thu nhập tính thuế có thể tăng, nhưng phần lớn người hưởng lương sát mức sàn có thu nhập dưới mức giảm trừ gia cảnh nên không phải nộp. Khoản đóng bảo hiểm bắt buộc tăng theo cũng được trừ trước khi tính thuế.
Đã nghỉ việc trước ngày hiệu lực thì có được hưởng mức mới không?
Không, vì mức sàn mới chỉ áp cho thời gian làm việc từ ngày hiệu lực. Nếu bạn nghỉ sau ngày hiệu lực mà các ngày làm cuối chưa được tính theo mức mới, phần chênh đó vẫn phải được thanh toán khi quyết toán nghỉ việc.