DieuChinh.comĐiều Chỉnh
Lương tối thiểu vùng

Lương tối thiểu vùng được điều chỉnh thế nào: Hội đồng tiền lương và các căn cứ

Ai đề xuất, căn cứ vào đâu, thương lượng ba bên ra sao và vì sao không tăng đều mỗi năm: cơ chế điều chỉnh lương tối thiểu vùng theo Bộ luật Lao động 2019.

Wide view of a long conference table in a government meeting hall in Ha Noi, rows of empty chairs and closed folders, tall windows with morning light, no people present

Lương tối thiểu vùng được điều chỉnh theo một quy trình ba bên: Hội đồng tiền lương quốc gia, gồm đại diện cơ quan nhà nước, công đoàn và người sử dụng lao động, cùng các thành viên độc lập, nghiên cứu, thương lượng rồi khuyến nghị phương án; Chính phủ quyết định và công bố mức mới. Bộ luật Lao động 2019 nêu rõ các căn cứ phải xem xét, từ mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình tới khả năng chi trả của doanh nghiệp.

Hiểu cơ chế giúp đọc tin tức đúng: biết lúc nào mới chỉ là đề xuất, lúc nào đã thành văn bản; vì sao có năm tăng, có năm không; vì sao công đoàn và doanh nghiệp thường đưa ra hai con số khác nhau. Bài này không nói về một đợt điều chỉnh cụ thể nào, chỉ giải thích quy trình và các căn cứ, để bạn tự đọc được mọi đợt sau.

Hội đồng tiền lương quốc gia là ai

Bộ luật Lao động 2019 quy định Hội đồng tiền lương quốc gia là cơ quan tư vấn cho Chính phủ, có nhiệm vụ khảo sát, nghiên cứu và khuyến nghị về mức lương tối thiểu, cùng các chính sách tiền lương khác theo yêu cầu. Thành phần gồm đại diện cơ quan quản lý nhà nước về lao động, đại diện Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, đại diện một số tổ chức đại diện người sử dụng lao động ở trung ương, và một số chuyên gia độc lập.

Cấu trúc ba bên cộng thành viên độc lập là chỗ khác biệt so với một quyết định hành chính thông thường. Công đoàn đại diện quyền lợi người lao động, thường muốn mức tăng cao để theo kịp chi phí sống. Đại diện giới chủ quan tâm tới chi phí và sức cạnh tranh, thường muốn mức tăng vừa phải và thời điểm áp dụng hợp lý. Cơ quan nhà nước và chuyên gia cân đối hai phía với bức tranh kinh tế chung.

Hội đồng không ban hành mức lương. Kết quả làm việc của hội đồng là khuyến nghị gửi Chính phủ. Chính phủ có thể chấp nhận nguyên văn hoặc điều chỉnh, rồi ban hành văn bản quy định mức lương tối thiểu. Thực tế các đợt gần đây, mức trong văn bản thường bám sát khuyến nghị, nhưng về nguyên tắc quyền quyết định thuộc Chính phủ.

Các căn cứ điều chỉnh theo Bộ luật Lao động 2019

Bộ luật liệt kê các căn cứ khi điều chỉnh mức lương tối thiểu. Bảng dưới diễn giải từng căn cứ bằng lời, kèm cách nó tác động tới đề xuất.

Căn cứNghĩa là gìThường kéo đề xuất về phía nào
Mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họChi phí cho nhu cầu tối thiểu về ăn, ở, đi lại, học hành, y tế, nuôi người phụ thuộcTăng nếu mức sàn đang thấp hơn mức sống tối thiểu
Tương quan giữa mức lương tối thiểu và mức lương trên thị trườngMức sàn đang thấp hay cao so với lương thực trả phổ biếnTăng nếu khoảng cách quá xa
Chỉ số giá tiêu dùngGiá cả tăng bao nhiêu từ lần điều chỉnh trướcTăng để giữ sức mua
Tốc độ tăng trưởng kinh tếNền kinh tế tăng nhanh hay chậmTăng trưởng cao cho phép tăng nhiều hơn
Quan hệ cung cầu lao động, việc làm và thất nghiệpThị trường đang thiếu hay thừa ngườiThiếu người thì dễ tăng; thất nghiệp cao thì thận trọng
Năng suất lao độngMỗi người làm ra giá trị nhiều hơn bao nhiêuNăng suất tăng là cơ sở để tăng lương bền
Khả năng chi trả của doanh nghiệpDoanh nghiệp, nhất là nhỏ và thâm dụng lao động, chịu được bao nhiêuKéo về phía mức tăng vừa phải

Các căn cứ có thể kéo ngược chiều nhau. Năm giá cả tăng nhanh nhưng doanh nghiệp khó khăn, đơn hàng giảm, là năm thương lượng khó nhất. Không có công thức cố định nào gộp bảy căn cứ thành một con số; mức cuối cùng là kết quả thương lượng có số liệu.

Một đợt điều chỉnh diễn ra theo trình tự nào

Trình tự dưới đây là khung chung thường thấy. Lịch cụ thể của mỗi đợt do hội đồng và cơ quan quản lý quyết định.

  1. Khảo sát và thu thập số liệu: đời sống người lao động, tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, chỉ số giá, tăng trưởng, thị trường lao động.
  2. Các bên chuẩn bị phương án: công đoàn và đại diện giới chủ thường đưa ra đề xuất riêng dựa trên khảo sát của mình.
  3. Hội đồng họp, thảo luận, thương lượng qua một hoặc nhiều phiên. Có đợt thống nhất ngay, có đợt phải họp nhiều lần.
  4. Hội đồng bỏ phiếu và thông qua phương án khuyến nghị, gồm mức tăng và thời điểm đề xuất áp dụng.
  5. Cơ quan quản lý nhà nước về lao động hoàn thiện dự thảo văn bản, lấy ý kiến theo quy trình xây dựng văn bản pháp luật.
  6. Chính phủ ban hành văn bản quy định mức lương tối thiểu mới, kèm danh mục địa bàn thuộc từng vùng và ngày hiệu lực.

Tin tức thường xuất hiện ở bước hai, bước bốn và bước sáu. Chỉ bước sáu tạo ra nghĩa vụ pháp lý. Đề xuất của từng bên ở bước hai chỉ là quan điểm thương lượng, không nên dùng để dự tính lương.

Vì sao không phải năm nào cũng tăng

Luật không quy định chu kỳ điều chỉnh. Hội đồng xem xét theo tình hình, và có những giai đoạn mức sàn được giữ nguyên lâu hơn một năm, chẳng hạn khi kinh tế gặp cú sốc lớn khiến doanh nghiệp khó khăn và thất nghiệp tăng. Khi đó, giữ việc làm được ưu tiên hơn tăng mức sàn.

Ngược lại, cũng có giai đoạn mức sàn được điều chỉnh với nhịp đều đặn hơn khi kinh tế ổn định. Thời điểm áp dụng cũng không cố định: có đợt bắt đầu từ đầu năm, có đợt từ giữa năm, tuỳ đề xuất của hội đồng và quyết định của Chính phủ, thường có cân nhắc để doanh nghiệp kịp chuẩn bị và để không trùng với các thời điểm chi phí cao như dịp Tết.

Một yếu tố khác là quan hệ với các chính sách tiền lương khác. Cải cách tiền lương khu vực công, điều chỉnh lương cơ sở, điều chỉnh lương hưu đều có cơ chế riêng nhưng cùng chịu ảnh hưởng của tình hình ngân sách và kinh tế. Các đợt này có thể trùng thời điểm hoặc không, và báo chí đôi khi đưa tin gộp, dễ gây nhầm. Phần lương cơ sở và lương hưu có danh mục riêng trên trang này.

Đọc tin về đợt điều chỉnh sao cho đúng

Phân biệt đề xuất, khuyến nghị và văn bản. Đề xuất của một bên chưa phải kết quả. Khuyến nghị của hội đồng chưa phải nghĩa vụ. Chỉ văn bản của Chính phủ có hiệu lực mới bắt buộc.

Đọc phần trăm bình quân như số tham khảo. Mỗi vùng có mức tăng tính bằng tiền, có thể chênh nhau. Đừng nhân phần trăm bình quân với mức cũ để ra mức mới của vùng mình.

Kiểm ngày hiệu lực. Tin tức đôi khi viết "từ năm sau" một cách mơ hồ. Ngày cụ thể nằm trong văn bản.

Kiểm danh mục địa bàn. Mỗi đợt có thể chuyển một số địa bàn lên vùng cao hơn. Người làm ở địa bàn được chuyển vùng có mức tăng lớn hơn nhiều so với con số bình quân.

Cẩn thận với tin chia sẻ lại. Bảng mức lương tối thiểu lan truyền trên mạng xã hội thường không ghi nguồn, hoặc là bảng của đợt cũ. Chỉ dùng khi đã đối chiếu văn bản gốc.

Mức sàn và đời sống: giới hạn của một con số

Mức lương tối thiểu nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu, không phải mức sống đủ đầy. Ở nhiều địa bàn, người làm công việc giản đơn chỉ với mức sàn và không có làm thêm sẽ khó trang trải chi phí nuôi con, nhất là khi thuê nhà ở đô thị. Đây là lý do công đoàn thường đề xuất mức tăng cao hơn, và là lý do mặt bằng lương thực trả ở nhiều ngành cao hơn mức sàn đáng kể.

Ở chiều ngược lại, với doanh nghiệp nhỏ, thâm dụng lao động, biên lợi nhuận mỏng, mỗi đợt tăng là áp lực thật về chi phí, nhất là khi cộng phần đóng bảo hiểm tăng theo. Quá trình thương lượng ba bên tồn tại để cân hai áp lực này, không bên nào được hết ý mình.

Với người đọc, điều hữu ích là hiểu mức sàn là lớp bảo vệ cuối cùng, không phải thước đo giá trị công việc. Biết nó để kiểm hợp đồng, kiểm phiếu lương, và biết mình có quyền gì khi bị trả thấp hơn. Còn mức lương xứng đáng với công việc của bạn được quyết định bởi thương lượng, tay nghề và thị trường, những thứ nằm ngoài văn bản về mức sàn.

Một đợt điều chỉnh kéo theo những gì

Mức sàn chỉ là một con số, nhưng nó được dùng làm mốc ở nhiều chỗ khác. Khi đọc tin về một đợt điều chỉnh, nên biết những thứ thường thay đổi theo, để không bị bất ngờ với phiếu lương hay khoản đóng của mình.

  • Lương chính của người đang dưới mức sàn mới phải nâng lên, từ ngày hiệu lực.
  • Tiền làm thêm giờ, làm đêm, làm ngày lễ của những người được nâng lương tăng theo, vì tính theo tỷ lệ trên tiền lương thực trả theo công việc.
  • Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của những người đó tăng theo; phần khấu trừ hằng tháng và phần doanh nghiệp đóng đều tăng.
  • Một số mức trần, mức sàn trong các chính sách khác được tính theo bội số của lương tối thiểu vùng, ví dụ mức trần tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm thất nghiệp với người làm ở doanh nghiệp theo quy định trước nay; khi luật liên quan thay đổi, cách tính có thể khác, nên tra lại văn bản hiện hành.
  • Thang bảng lương của doanh nghiệp phải rà lại, ít nhất ở các bậc thấp.
  • Đơn giá giờ, đơn giá sản phẩm, đơn giá khoán phải kiểm lại để quy đổi không dưới mức mới.
  • Giá thành sản phẩm, dịch vụ ở các ngành dùng nhiều lao động giản đơn có thể chịu áp lực tăng, phần này thuộc quyết định kinh doanh của từng nơi.

Danh sách này giải thích vì sao đợt điều chỉnh có ảnh hưởng rộng hơn số người đang hưởng đúng mức sàn. Nó cũng giải thích vì sao đại diện giới chủ quan tâm cả tổng chi phí, không chỉ phần lương chính tăng thêm.

Câu hỏi thường gặp

Người lao động có cách nào góp ý vào đợt điều chỉnh không?

Kênh chính là qua công đoàn, vì Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là thành viên hội đồng và thường khảo sát đời sống người lao động trước mỗi đợt. Dự thảo văn bản cũng được công bố lấy ý kiến theo quy trình xây dựng văn bản pháp luật.

Vì sao các vùng có mức tăng khác nhau?

Mức của từng vùng được tính riêng bằng số tiền, có thể làm tròn và có thể tính đến khoảng cách giữa các vùng. Vì thế phần trăm tăng của từng vùng không nhất thiết bằng nhau, dù tin tức thường chỉ nêu một con số bình quân.

Mức lương tối thiểu có liên quan tới lạm phát không?

Có. Chỉ số giá tiêu dùng là một trong các căn cứ điều chỉnh theo Bộ luật Lao động 2019. Tuy vậy mức điều chỉnh không tự động bằng mức tăng giá, vì còn các căn cứ khác như tăng trưởng, năng suất, khả năng chi trả của doanh nghiệp.

Chính phủ có thể quyết định khác với khuyến nghị của hội đồng không?

Về nguyên tắc có, vì hội đồng là cơ quan tư vấn và Chính phủ là nơi quyết định. Thực tế các văn bản thường bám sát khuyến nghị, nhưng chỉ văn bản ban hành mới là căn cứ để áp dụng.

Doanh nghiệp có thể tự trả theo mức sàn mới trước ngày hiệu lực không?

Được. Trả cao hơn mức sàn đang có hiệu lực luôn hợp pháp. Một số doanh nghiệp áp sớm để giữ người hoặc để gộp với kỳ nâng lương định kỳ. Nghĩa vụ bắt buộc chỉ bắt đầu từ ngày hiệu lực.

Có phải mỗi lần điều chỉnh đều xếp lại danh mục địa bàn không?

Không nhất thiết, nhưng nhiều đợt có chuyển một số địa bàn lên vùng cao hơn hoặc cập nhật theo thay đổi địa giới hành chính. Mỗi đợt nên tra lại danh mục, không giả định vùng của mình giữ nguyên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138