DieuChinh.comĐiều Chỉnh
Mức đóng bảo hiểm khi lương đổi

Chọn và đổi mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện khi các mức chuẩn thay đổi

Mức thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện được chọn trong khoảng nào, khoản Nhà nước hỗ trợ tính ra sao, và khi chuẩn nghèo hay mức tham chiếu đổi thì cần làm gì.

Middle-aged market vendor in Dong Thap counting cash at a wooden stall after closing, baskets of fruit around her, hands in focus, face turned away, golden evening light

Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được tự chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng trong một khoảng có sàn và trần; sàn neo vào chuẩn nghèo khu vực nông thôn, trần neo vào một bội số của mức tham chiếu, và Nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng tính trên mức sàn. Khi chuẩn nghèo hoặc mức tham chiếu được điều chỉnh, khoảng chọn dịch chuyển, số tiền phải đóng ở mức thấp nhất đổi theo, và khoản hỗ trợ cũng thay đổi.

Bài này dành cho người buôn bán nhỏ, lao động tự do, nông dân, người làm nghề tự do đang đóng hoặc định đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện. Bài không bàn có nên tham gia hay không, mà giải thích cơ chế chọn mức, đổi mức và tự tính số tiền phải nộp với con số giả định. Mức chuẩn hiện hành bạn tra tại cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc điểm thu tại xã, phường. Các ví dụ số trong bài chỉ để minh hoạ cách nhân và trừ, không phải số tiền thật bạn phải nộp, vì mức nào cũng có thể đã thay đổi từ lúc bài được viết.

Khoảng chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng

Theo nguyên tắc của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, khoảng chọn được xác định như sau. Bội số và tỷ lệ cụ thể bạn kiểm lại trong văn bản hiện hành.

Giới hạnNeo vàoÝ nghĩa với người tham gia
Mức thấp nhấtChuẩn nghèo khu vực nông thôn theo quy định từng giai đoạnSố tiền tối thiểu phải đóng mỗi tháng; đổi khi chuẩn nghèo đổi
Mức cao nhấtMột bội số của mức tham chiếu, theo quy định đến nay là 20 lầnGiới hạn trên của phần đóng và của quyền lợi
Mức bạn chọnBất kỳ con số nào trong khoảng trên, thường làm tròn theo bậc mà điểm thu hướng dẫnQuyết định số tiền đóng và mức hưởng lương hưu sau này

Số tiền phải nộp mỗi tháng bằng tỷ lệ đóng luật định nhân với mức thu nhập bạn chọn, trừ đi phần Nhà nước hỗ trợ nếu có. Tỷ lệ đóng dành cho quỹ hưu trí và tử tuất; người tham gia tự nguyện không đóng cho quỹ ốm đau như người làm công ăn lương.

Khoản Nhà nước hỗ trợ tính trên mức nào

Điểm nhiều người hiểu nhầm là Nhà nước hỗ trợ một phần trăm số tiền họ đóng, nên chọn mức cao thì được hỗ trợ nhiều. Thực tế, khoản hỗ trợ tính theo một tỷ lệ trên mức đóng tương ứng với mức thấp nhất, tức mức tính theo chuẩn nghèo khu vực nông thôn. Chọn mức thu nhập cao hơn thì phần đóng thêm do bạn tự chịu toàn bộ.

Tỷ lệ hỗ trợ khác nhau theo nhóm: người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân tộc thiểu số và một số nhóm khác được hỗ trợ tỷ lệ cao hơn người tham gia thông thường. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có điều chỉnh các tỷ lệ này và cho phép địa phương hỗ trợ thêm từ ngân sách của mình. Vì vậy cùng một mức chọn, hai người ở hai tỉnh hoặc hai nhóm đối tượng khác nhau có thể nộp số tiền khác nhau.

Khi chuẩn nghèo khu vực nông thôn được điều chỉnh tăng, mức thấp nhất tăng, và khoản hỗ trợ tính trên mức thấp nhất cũng tăng theo. Người đang đóng ở mức thấp nhất sẽ thấy số tiền nộp tăng, nhưng tăng ít hơn mức tăng của khoản đóng nhờ phần hỗ trợ lớn hơn. Người đóng ở mức cao thì số tiền nộp gần như không đổi, có khi còn giảm nhẹ vì khoản hỗ trợ tăng. Muốn biết mình thuộc nhóm hỗ trợ nào, bạn hỏi điểm thu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở, mang theo giấy tờ chứng minh nếu thuộc hộ nghèo hay cận nghèo.

Ví dụ giả định: khi chuẩn nghèo nông thôn tăng

Ví dụ dùng số tròn, không phải mức thật: tỷ lệ đóng giả định 20%, tỷ lệ hỗ trợ giả định 20% trên mức đóng theo chuẩn nghèo. Chuẩn nghèo giả định tăng từ 1,5 triệu lên 2 triệu đồng.

Người tham giaMức chọnTrước điều chỉnh: nộp mỗi thángSau điều chỉnh: nộp mỗi tháng
Bà G, đóng mức thấp nhấtBằng chuẩn nghèo300 nghìn trừ 60 nghìn hỗ trợ, nộp 240 nghìn400 nghìn trừ 80 nghìn hỗ trợ, nộp 320 nghìn
Anh H, chọn 5 triệu đồng5 triệu đồng1 triệu trừ 60 nghìn hỗ trợ, nộp 940 nghìn1 triệu trừ 80 nghìn hỗ trợ, nộp 920 nghìn

Bà G phải nộp thêm vì mức thấp nhất của bà tự động nâng lên theo chuẩn mới; tiền lương hưu sau này của bà tính trên mức cao hơn tương ứng. Anh H nộp ít đi một chút vì khoản hỗ trợ tăng, còn mức thu nhập làm căn cứ đóng giữ nguyên. Phép tính này lặp lại mỗi lần chuẩn nghèo đổi, bạn thay số thật để tự kiểm.

Phương thức đóng và chuyện đã đóng trước

Có nhiều phương thức. Người tham gia có thể chọn đóng hằng tháng, theo quý, nửa năm, một năm, hoặc đóng một lần cho nhiều năm về sau trong giới hạn luật cho phép. Ngoài ra có phương thức đóng một lần cho số năm còn thiếu khi đã gần đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Đóng trước rồi mà chuẩn đổi thì sao. Câu hỏi hay gặp là đã đóng trước một năm, giữa năm chuẩn nghèo tăng, có phải nộp thêm không. Cách xử lý phần đã đóng trước có quy định riêng; bạn nên hỏi điểm thu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội khi nộp, và ghi lại câu trả lời, thay vì tự đoán.

Đóng một lần nhiều năm có cái lợi và cái cần cân nhắc. Đóng gộp giúp đỡ quên, nhưng giữ một khoản tiền lớn ra khỏi chi tiêu trong gia đình. Với người có thu nhập thất thường như buôn bán nhỏ, nhiều người chọn đóng theo quý hoặc nửa năm để vừa sức.

Tạm dừng rồi đóng tiếp. Người tham gia tự nguyện có thể tạm dừng khi khó khăn và đóng tiếp sau; thời gian đã đóng vẫn được cộng dồn. Khi đóng tiếp, mức thấp nhất áp dụng theo chuẩn đang hiện hành tại thời điểm đó, không theo mức cũ.

Đổi mức thu nhập làm căn cứ đóng

Hoàn cảnh thay đổi thì mức chọn cũng có thể đổi: thu nhập tăng muốn đóng cao hơn, hoặc gặp khó muốn hạ xuống. Trình tự thường như sau, chi tiết hồ sơ bạn hỏi điểm thu.

  1. Xem mức đang đóng và kỳ đã đóng đến tháng nào trên VssID hoặc biên lai.
  2. Quyết định mức mới trong khoảng từ mức thấp nhất hiện hành tới mức cao nhất, và chọn phương thức đóng phù hợp dòng tiền của mình.
  3. Liên hệ đại lý thu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở để kê khai thay đổi; việc đổi thường thực hiện khi bắt đầu kỳ đóng mới.
  4. Nhận biên lai và kiểm thông tin mức thu nhập, phương thức, kỳ đóng ghi trên đó.
  5. Sau khi nộp, mở VssID kiểm giai đoạn đóng mới đã được ghi đúng.

Hạ mức đóng không làm mất thời gian đã đóng, nhưng làm bình quân thu nhập làm căn cứ đóng thấp đi, kéo lương hưu xuống. Nếu chỉ khó khăn tạm thời, đổi sang đóng hằng tháng ở mức cũ có khi nhẹ hơn là hạ mức.

Tự tính số tiền cần chuẩn bị cho cả năm

Với người có thu nhập thất thường, điều đáng lo không phải là con số mỗi tháng mà là có đủ tiền đúng kỳ hay không. Bạn có thể tự lập một phép tính đơn giản trên giấy như sau, thay số giả định bằng số hiện hành.

  1. Ghi mức thu nhập làm căn cứ đóng bạn chọn và tỷ lệ đóng hiện hành mà điểm thu cho biết.
  2. Nhân hai con số để ra khoản đóng mỗi tháng trước hỗ trợ.
  3. Hỏi điểm thu bạn thuộc nhóm hỗ trợ nào và khoản hỗ trợ mỗi tháng là bao nhiêu, trừ đi để ra số tiền thực nộp mỗi tháng.
  4. Nhân với số tháng của phương thức bạn chọn để ra số tiền mỗi lần nộp: ba tháng, sáu tháng hay mười hai tháng.
  5. Đánh dấu trên lịch gia đình tháng phải nộp, và để riêng một khoản nhỏ mỗi tuần từ tiền bán hàng để tới kỳ không bị hụt.
  6. Mỗi khi nghe tin chuẩn nghèo hay mức tham chiếu được điều chỉnh, quay lại bước một để tính lại.

Ví dụ giả định: nếu số tiền thực nộp mỗi tháng là 400 nghìn đồng và bạn chọn đóng sáu tháng một lần, mỗi kỳ cần 2,4 triệu đồng, tương đương để riêng khoảng 100 nghìn đồng mỗi tuần. Chia nhỏ như vậy giúp nhiều người buôn bán nhỏ duy trì được việc đóng đều, thay vì gián đoạn rồi khó quay lại.

Những điều Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đổi với người tham gia tự nguyện

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có một số điểm mới đáng chú ý với nhóm này. Điều kiện về số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu được hạ xuống so với trước, giúp người bắt đầu tham gia muộn có cơ hội đủ điều kiện. Luật cũng bổ sung một khoản trợ cấp khi sinh con cho người tham gia tự nguyện, mức trợ cấp do luật và văn bản hướng dẫn quy định, bạn tra lại khi cần.

Ngoài ra, cũng như người hưởng lương hưu từ bảo hiểm bắt buộc, người hưởng lương hưu từ bảo hiểm tự nguyện được cấp thẻ bảo hiểm y tế do quỹ bảo hiểm xã hội đóng. Bên dưới hệ thống còn có trợ cấp hưu trí xã hội dành cho người cao tuổi không có lương hưu, như một tầng đỡ cuối; chế độ này thuộc nhóm trợ cấp xã hội, được bàn ở danh mục riêng của trang.

Với từng điểm mới, ngày có hiệu lực và điều kiện chi tiết có thể khác nhau. Khi nghe tin "từ nay đóng ít năm cũng có lương hưu", hãy hỏi lại điều kiện cụ thể với cơ quan bảo hiểm xã hội; mức lương hưu khi đóng ít năm sẽ thấp tương ứng với tỷ lệ hưởng.

Câu hỏi thường gặp

Mức thấp nhất của bảo hiểm xã hội tự nguyện tính theo gì?

Mức thu nhập làm căn cứ đóng thấp nhất bằng chuẩn nghèo khu vực nông thôn theo quy định từng giai đoạn. Khi chuẩn nghèo được điều chỉnh, mức thấp nhất đổi theo và người đang đóng ở mức đó sẽ nộp theo mức mới từ kỳ đóng tiếp theo.

Chọn mức đóng cao thì có được Nhà nước hỗ trợ nhiều hơn không?

Không. Khoản hỗ trợ tính theo tỷ lệ trên mức đóng tương ứng với chuẩn nghèo khu vực nông thôn, không tính trên mức bạn chọn. Phần đóng cao hơn mức thấp nhất do người tham gia tự chịu toàn bộ.

Đã đóng trước một năm mà chuẩn nghèo tăng thì có phải nộp thêm không?

Cách xử lý phần đã đóng trước khi chuẩn thay đổi có quy định riêng và có thể khác giữa các giai đoạn. Bạn nên hỏi điểm thu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở khi nộp tiền, và giữ biên lai để đối chiếu sau này.

Đang đóng tự nguyện rồi đi làm công ty thì sao?

Khi bạn có hợp đồng lao động thuộc diện bắt buộc, bạn chuyển sang đóng bắt buộc qua công ty; thời gian đóng tự nguyện trước đó vẫn được cộng dồn. Nếu đã đóng trước tự nguyện cho những tháng sau đó, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về cách xử lý phần trùng.

Có nên rút bảo hiểm xã hội tự nguyện một lần khi khó khăn không?

Trang không khuyên rút hay không rút. Điều cần biết là rút một lần sẽ xoá thời gian đã đóng, mất cơ hội hưởng lương hưu và thẻ bảo hiểm y tế đi kèm khi về già. Nếu chỉ khó khăn tạm thời, có thể tạm dừng đóng và đóng tiếp sau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138