DieuChinh.comĐiều Chỉnh
Mức đóng bảo hiểm khi lương đổi

Bảo hiểm y tế hộ gia đình khi lương cơ sở thay đổi: mức đóng từng người tính ra sao

Mức đóng bảo hiểm y tế hộ gia đình tính theo lương cơ sở và giảm dần từ người thứ hai; khi lương cơ sở tăng, cả nhà phải nộp bao nhiêu và gia hạn thẻ thế nào.

Grandmother and adult son in Nghe An sitting at a low table in their front room, counting banknotes into an envelope, bright doorway behind them, faces not visible

Bảo hiểm y tế hộ gia đình đóng theo một tỷ lệ phần trăm của lương cơ sở, người thứ nhất đóng đủ, từ người thứ hai trở đi đóng giảm dần; vì vậy mỗi lần lương cơ sở được điều chỉnh, số tiền cả nhà phải nộp khi gia hạn thẻ thay đổi theo, dù không ai trong nhà tăng thu nhập.

Nhóm này gồm những người trong hộ chưa có thẻ bảo hiểm y tế theo diện khác: không đi làm công ty, không phải học sinh sinh viên đóng qua trường, không thuộc diện được ngân sách đóng như trẻ dưới sáu tuổi hay người cao tuổi hưởng trợ cấp. Bài giải thích cơ chế tính theo Luật Bảo hiểm y tế, cách tự tính tổng số tiền cho cả nhà bằng số giả định, và những việc cần làm khi lương cơ sở đổi. Bài không ghi mức lương cơ sở hay tỷ lệ hiện hành; bạn hỏi đại lý thu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội khi gia hạn.

Ai trong nhà thuộc nhóm đóng theo hộ

Bảo hiểm y tế được thiết kế theo nhiều nhóm, và một người chỉ thuộc một nhóm tại một thời điểm, theo thứ tự ưu tiên luật định. Người đi làm có hợp đồng lao động thuộc diện bắt buộc thì có thẻ qua nơi làm việc. Người hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng có thẻ do quỹ bảo hiểm xã hội đóng. Trẻ dưới sáu tuổi, người có công, một số nhóm người cao tuổi và người thuộc hộ nghèo được ngân sách đóng. Học sinh, sinh viên thường tham gia qua trường với phần hỗ trợ của ngân sách.

Những người còn lại trong hộ, như người buôn bán tự do, nông dân, người nội trợ, người làm nghề tự do không có hợp đồng, thuộc nhóm tham gia theo hộ gia đình. Luật yêu cầu khi tham gia theo hộ thì tham gia cho tất cả thành viên thuộc nhóm này trong hộ, không chọn riêng từng người. Mục đích là tránh tình trạng chỉ người ốm mới mua thẻ.

Vì thứ tự ưu tiên, cùng một nhà có thể có thẻ của bốn, năm diện khác nhau. Khi một người đổi diện, chẳng hạn con tốt nghiệp đi làm công ty, hay cha bắt đầu hưởng lương hưu, người đó ra khỏi nhóm hộ gia đình và thứ tự đóng giảm dần của những người còn lại thay đổi theo. Việc nơi khám ban đầu sau sắp xếp địa giới năm 2025 có ở các trang chuyên về thủ tục sau sáp nhập; bài này chỉ bàn mức đóng.

Mức đóng giảm dần theo thứ tự thành viên

Theo nguyên tắc của Luật Bảo hiểm y tế, người thứ nhất đóng bằng một tỷ lệ phần trăm của lương cơ sở, các người sau đóng bằng một phần mức của người thứ nhất. Tỷ lệ giảm theo quy định đến nay được nêu ở bảng; bạn kiểm lại văn bản hiện hành trước khi tính.

Thứ tự trong hộMức đóng so với người thứ nhất
Người thứ nhấtĐóng đủ: tỷ lệ phần trăm luật định nhân với lương cơ sở
Người thứ haiBằng 70% mức của người thứ nhất
Người thứ baBằng 60% mức của người thứ nhất
Người thứ tưBằng 50% mức của người thứ nhất
Từ người thứ năm trở điBằng 40% mức của người thứ nhất

Mức giảm chỉ áp dụng khi các thành viên cùng tham gia theo hộ trong cùng một đợt. Nếu mỗi người đi đóng ở một thời điểm khác nhau, có thể mất phần giảm, nên các gia đình thường gom lại gia hạn cùng tháng. Người được ngân sách hỗ trợ một phần, như hộ cận nghèo, có cách tính riêng.

Ví dụ giả định: cả nhà bốn người đóng một năm

Giả định lương cơ sở là 2 triệu đồng và tỷ lệ đóng của người thứ nhất là 5% để dễ nhân; cả hai con số đều không phải mức thật. Sau đó lương cơ sở giả định tăng lên 2,4 triệu đồng.

Thành viênMỗi tháng trước điều chỉnhMỗi tháng sau điều chỉnh
Người thứ nhất100 nghìn đồng120 nghìn đồng
Người thứ hai (70%)70 nghìn đồng84 nghìn đồng
Người thứ ba (60%)60 nghìn đồng72 nghìn đồng
Người thứ tư (50%)50 nghìn đồng60 nghìn đồng
Cả nhà, mỗi tháng280 nghìn đồng336 nghìn đồng
Cả nhà, đóng 12 tháng3,36 triệu đồngkhoảng 4,03 triệu đồng

Mức tăng của cả nhà bằng đúng tỷ lệ tăng của lương cơ sở, vì mọi khoản đều tính từ con số đó. Bạn có thể tính nhanh: lấy tổng tiền năm trước nhân với tỷ lệ giữa lương cơ sở mới và cũ. Cách này chỉ đúng khi số người trong nhóm hộ và thứ tự đóng không đổi; nếu có người vào hoặc ra, phải tính lại từng dòng như bảng trên, bắt đầu từ người thứ nhất.

Đã đóng trước mà lương cơ sở tăng thì sao

Câu hỏi hay gặp nhất. Nhiều gia đình đóng một lần cho cả năm. Giữa năm lương cơ sở tăng, họ lo phải nộp thêm hoặc thẻ bị cắt. Cách xử lý phần thời gian đã đóng trước khi lương cơ sở thay đổi được quy định trong văn bản hướng dẫn và có thể khác giữa các giai đoạn. Khi đi gia hạn, bạn nên hỏi thẳng đại lý thu: phần đã đóng có phải điều chỉnh không.

Kỳ gia hạn tiếp theo chắc chắn theo mức mới. Dù phần đã đóng trước xử lý thế nào, lần gia hạn sau ngày lương cơ sở mới có hiệu lực sẽ tính theo mức mới. Vì vậy nếu biết sắp có đợt điều chỉnh, gia đình nên chuẩn bị thêm tiền cho kỳ gia hạn kế tiếp.

Không nên để thẻ gián đoạn để chờ. Có người cố tình để thẻ hết hạn rồi mới đóng tiếp vì nghĩ sẽ được tính theo mức cũ. Thẻ gián đoạn có thể bị áp thời gian chờ trước khi sử dụng lại và ảnh hưởng tới quyền lợi tính theo thời gian tham gia liên tục, thiệt nhiều hơn lợi. Một lần ốm nặng rơi vào đúng khoảng thời gian chờ có thể tốn nhiều hơn khoản chênh do lương cơ sở tăng của cả nhà trong nhiều năm.

Gia hạn thẻ cho cả nhà sau một đợt điều chỉnh

Trình tự dưới đây giúp bạn không bỏ sót người và không mất phần giảm trừ. Thủ tục cụ thể ở từng nơi có thể khác, bạn hỏi đại lý thu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở.

  1. Liệt kê mọi người trong hộ, ghi bên cạnh mỗi người đang có thẻ theo diện nào và hạn thẻ đến khi nào.
  2. Lọc ra những người thuộc nhóm đóng theo hộ; người đã chuyển diện thì bỏ ra.
  3. Hỏi đại lý thu mức lương cơ sở hiện hành, tỷ lệ đóng và thứ tự tính giảm trong hộ.
  4. Tính tổng tiền theo phương thức chọn: ba tháng, sáu tháng hay mười hai tháng.
  5. Gom thẻ của các thành viên để gia hạn cùng một đợt, tránh mất phần giảm.
  6. Nhận biên lai, kiểm hạn thẻ mới trên VssID hoặc VNeID của từng người.

Người cao tuổi trong nhà thường không dùng điện thoại thông minh. Người con làm hộ nên ghi lại hạn thẻ của cha mẹ ở một chỗ dễ thấy, để không đến lúc phải nhập viện mới biết thẻ đã hết hạn.

Khi nào một thành viên ra khỏi nhóm hộ gia đình

Thành viên rời nhóm hộ khi chuyển sang diện khác: đi làm có hợp đồng thuộc diện bắt buộc, bắt đầu hưởng lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng, đủ tuổi được ngân sách đóng theo diện người cao tuổi hưởng trợ cấp xã hội, hay nhập học và đóng qua trường. Khi đó thẻ theo diện mới thay thế, và phần đã đóng theo hộ cho thời gian trùng được xử lý theo quy định, thường là hoàn trả hoặc chuyển. Bạn hỏi đại lý thu cách làm cụ thể.

Việc một người rời đi làm thứ tự của những người còn lại thay đổi: người thứ hai cũ có thể thành người thứ nhất và đóng đủ. Tổng tiền cả nhà giảm, nhưng không giảm đúng bằng phần của người rời đi. Gia đình nên tính lại ở kỳ gia hạn kế tiếp thay vì lấy số tiền cũ trừ đi.

Ngược lại, khi một người mất việc ở công ty và không còn thẻ qua nơi làm việc, sau thời gian thẻ còn giá trị theo quy định, người đó cần quay về tham gia theo hộ hoặc theo diện khác nếu đủ điều kiện. Người hưởng trợ cấp thất nghiệp có thẻ trong thời gian hưởng; hết thời gian đó mới cần tính lại.

Chuẩn bị ngân sách gia đình cho kỳ gia hạn

Với nhiều gia đình ở nông thôn, tiền bảo hiểm y tế cho cả nhà là một khoản chi lớn, thường rơi vào cùng thời điểm với học phí đầu năm hay chi phí mùa vụ. Lập một dòng riêng trong sổ chi tiêu cho khoản này giúp tránh việc để thẻ hết hạn vì kẹt tiền.

Một cách làm đơn giản: lấy tổng số tiền năm trước, nhân với tỷ lệ tăng của lương cơ sở nếu có đợt điều chỉnh, rồi chia cho mười hai để biết mỗi tháng cần để riêng bao nhiêu. Nếu dòng tiền không đều, chọn đóng theo sáu tháng thay vì một năm. Điều quan trọng là thẻ không bị gián đoạn, vì quyền lợi khi đi khám chữa bệnh và một số mức hưởng có tính đến thời gian tham gia liên tục.

Gia đình thuộc hộ cận nghèo, hộ làm nông, lâm, ngư, diêm nghiệp có mức sống trung bình hay một số nhóm khác có thể được ngân sách hỗ trợ một phần tiền đóng, và địa phương có thể hỗ trợ thêm. Khi lương cơ sở tăng, phần hỗ trợ tính theo tỷ lệ cũng tăng, nên số tiền gia đình tự nộp tăng ít hơn. Để biết nhà mình có thuộc nhóm được hỗ trợ không, bạn hỏi UBND xã, phường nơi cư trú hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở; mang theo giấy tờ xác nhận nếu đã được công nhận thuộc nhóm đó.

Câu hỏi thường gặp

Mức đóng bảo hiểm y tế hộ gia đình tính theo gì?

Mức đóng của người thứ nhất bằng một tỷ lệ phần trăm luật định nhân với lương cơ sở; từ người thứ hai trở đi đóng giảm dần so với người thứ nhất. Khi lương cơ sở được điều chỉnh, mức đóng của cả nhà thay đổi theo cùng tỷ lệ.

Có được chọn chỉ mua thẻ cho một người trong nhà không?

Theo Luật Bảo hiểm y tế, khi tham gia theo hộ gia đình thì phải tham gia cho tất cả thành viên thuộc nhóm này trong hộ, trừ những người đã có thẻ theo diện khác. Quy định này nhằm tránh việc chỉ người đang ốm mới tham gia.

Đóng cả năm rồi mà lương cơ sở tăng giữa năm có phải nộp thêm không?

Cách xử lý phần đã đóng trước có quy định riêng trong văn bản hướng dẫn và có thể thay đổi. Bạn nên hỏi đại lý thu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở. Chắc chắn là kỳ gia hạn sau ngày lương cơ sở mới có hiệu lực sẽ tính theo mức mới.

Thẻ bảo hiểm y tế hết hạn vài tháng rồi mới đóng tiếp có sao không?

Thẻ gián đoạn có thể bị áp thời gian chờ trước khi có giá trị sử dụng lại, và thời gian tham gia liên tục bị ngắt, ảnh hưởng một số quyền lợi. Vì vậy nên gia hạn trước khi thẻ hết hạn thay vì chờ.

Học sinh trong nhà có tính vào thứ tự đóng theo hộ không?

Học sinh, sinh viên thường tham gia qua nhà trường theo nhóm riêng có ngân sách hỗ trợ, nên không tính vào thứ tự đóng của hộ gia đình. Nếu con không tham gia qua trường vì lý do nào đó, bạn hỏi đại lý thu về cách tham gia phù hợp.

Kiểm hạn thẻ bảo hiểm y tế của cha mẹ ở đâu?

Bạn có thể xem trên ứng dụng VssID hoặc VNeID của cha mẹ nếu đã cài, hoặc nhìn hạn ghi trên thẻ giấy, hoặc hỏi đại lý thu ở xã, phường. Ghi hạn thẻ của từng người vào một chỗ chung trong nhà để không quên gia hạn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138