DieuChinh.comĐiều Chỉnh
Lương hưu được điều chỉnh ra sao

Lương hưu có tăng theo lương cơ sở không: hai cơ chế hay bị nhầm

Lương cơ sở tăng không tự kéo lương hưu tăng theo. Bài phân biệt hai cơ chế, chỉ ra khoản nào của người về hưu gắn với mức tham chiếu.

Retired Vietnamese man in a short-sleeved shirt sitting on a plastic stool outside a narrow house in Hai Phong, holding a folded blank paper and a pen, street background softly blurred

Lương hưu không tự động tăng theo lương cơ sở. Lương cơ sở là mức dùng để tính lương, phụ cấp cho người đang làm việc trong khu vực nhà nước và một số khoản chi khác; lương hưu của người đã nghỉ được điều chỉnh bằng một văn bản riêng của Chính phủ theo căn cứ giá cả, tăng trưởng và khả năng của quỹ. Hai việc này hay diễn ra cùng thời điểm, nên nhiều người tưởng chúng là một.

Tuy vậy, vẫn có vài khoản liên quan đến người về hưu gắn với mức tham chiếu mà Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đặt ra, và mức tham chiếu lại có quan hệ với lương cơ sở. Bài này tách bạch từng phần để bạn đọc tin “tăng lương cơ sở” mà biết ngay nó chạm vào túi mình ở chỗ nào, chỗ nào không. Không có con số mức tiền hiện hành nào trong bài; bạn tra mức mới nhất tại văn bản hiện hành.

Lương cơ sở dùng cho ai, lương hưu nằm ở đâu

Lương cơ sở là con số gốc để tính tiền lương theo hệ số của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang: lấy hệ số lương nhân với lương cơ sở ra lương tháng, phụ cấp tính theo phần trăm hoặc hệ số cũng dựa trên nó. Ngoài ra, một số khoản chi khác của Nhà nước cũng từng lấy lương cơ sở làm căn cứ. Khi lương cơ sở tăng, những khoản tính theo nó tăng theo đúng tỷ lệ mà không cần văn bản thứ hai.

Lương hưu thì khác. Sau khi bạn nghỉ hưu, mức lương hưu là một số tiền cụ thể ghi trong quyết định hưởng, không còn là “hệ số nhân với lương cơ sở”. Muốn con số đó tăng, phải có văn bản điều chỉnh lương hưu nói rõ tăng bao nhiêu, cho ai, từ khi nào. Không có văn bản ấy thì dù lương cơ sở tăng, lương hưu vẫn giữ nguyên.

Điểm này áp cho cả người nghỉ hưu từ khu vực nhà nước. Nhiều cán bộ về hưu nghĩ rằng vì lương lúc đi làm tính theo hệ số nên lương hưu cũng “chạy theo” hệ số; thực tế khi đã hưởng lương hưu, hệ số chỉ còn ý nghĩa ở bước tính ban đầu.

Vì sao hai đợt hay rơi vào cùng một thời điểm

Trong nhiều năm, Nhà nước thường quyết định tăng lương cơ sở và điều chỉnh lương hưu trong cùng một gói chính sách tiền lương, cùng thời điểm áp dụng. Lý do dễ hiểu: cả hai đều nhằm bù trượt giá, đều chịu cùng một ràng buộc ngân sách, và làm cùng lúc thì dễ tổ chức, dễ thông tin. Hệ quả là trong trí nhớ của nhiều người, “tăng lương cơ sở” và “tăng lương hưu” dính vào nhau.

Nhưng cùng thời điểm không có nghĩa là cùng tỷ lệ. Có đợt lương cơ sở tăng một mức, lương hưu tăng mức khác, kèm khoản cộng thêm cho người có mức hưởng thấp. Cũng có thể có đợt chỉ điều chỉnh một trong hai. Cách duy nhất để biết là đọc văn bản điều chỉnh lương hưu của đợt đó, không suy ra từ phần trăm tăng lương cơ sở.

Một thói quen nên tránh: thấy tin tăng lương cơ sở là tự nhân lương hưu của mình với cùng phần trăm rồi chờ đúng con số đó. Nếu văn bản lương hưu khác, bạn sẽ tưởng mình bị tính thiếu và mất công đi hỏi, hoặc tệ hơn, dễ tin vào kẻ gọi điện hứa “làm thủ tục để được tăng đủ”.

Mức tham chiếu trong Luật Bảo hiểm xã hội 2024 là gì

Một mốc tính riêng của bảo hiểm xã hội. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 dùng khái niệm mức tham chiếu làm căn cứ tính mức đóng, mức hưởng của một số chế độ. Mục đích là để các khoản bảo hiểm xã hội không bị buộc chặt vào lương cơ sở, nhất là khi chính sách tiền lương khu vực nhà nước thay đổi cách tính.

Quan hệ với lương cơ sở. Theo luật, khi chưa có điều chỉnh riêng thì mức tham chiếu bằng lương cơ sở; khi lương cơ sở không còn được dùng, mức tham chiếu do Chính phủ quyết định và không thấp hơn mức lương cơ sở đang áp dụng lúc đó. Chi tiết cách xác định ở thời điểm bạn đọc bài, nên tra văn bản hiện hành.

Những khoản dính tới người về hưu. Mức lương hưu hằng tháng thấp nhất, trợ cấp mai táng và một số khoản trợ cấp khác của bảo hiểm xã hội được tính theo mức tham chiếu, ở dạng nguyên tắc. Khi mức tham chiếu tăng, các khoản này có thể đổi theo; còn mức lương hưu đã cao hơn mức thấp nhất thì vẫn chờ văn bản điều chỉnh riêng.

Khoản tử tuất, mai táng. Phần này thuộc chuyên mục khác của hệ thống; ở đây chỉ nhắc để bạn biết khi mức tham chiếu thay đổi, gia đình người về hưu nên hỏi lại mức trợ cấp mai táng hiện hành nếu cần làm thủ tục.

Người nghỉ hưu từ khu vực nhà nước: lương cơ sở chạm vào bước tính ban đầu

Có một chỗ lương cơ sở ảnh hưởng tới lương hưu, nhưng chỉ ở thời điểm nghỉ. Với người có thời gian đóng bảo hiểm xã hội theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định, mức bình quân tiền lương làm căn cứ tính lương hưu được xác định theo nguyên tắc dựa trên hệ số lương của các năm cuối hoặc của cả quá trình, tuỳ thời điểm bắt đầu tham gia, quy ra tiền theo mức lương cơ sở tại thời điểm hưởng. Chi tiết số năm và cách quy đổi được luật và văn bản hướng dẫn quy định, bạn nên hỏi lại cơ quan bảo hiểm xã hội nếu sắp nghỉ.

Hệ quả: hai người có cùng hệ số, cùng số năm đóng nhưng nghỉ hưu trước và sau một đợt tăng lương cơ sở có thể có mức lương hưu ban đầu khác nhau. Người nghỉ trước đó thì không được tính lại theo lương cơ sở mới; phần chênh này chỉ được thu hẹp dần nếu các đợt điều chỉnh lương hưu sau đó có điều khoản riêng.

Với người làm ở doanh nghiệp, mức bình quân dựa trên tiền lương thực tế ghi trong hợp đồng và đã đóng, được điều chỉnh theo trượt giá khi tính lương hưu, nên lương cơ sở không có vai trò trực tiếp. Cách tính chi tiết nằm ở chuyên mục tự tính lương hưu của trang.

Đọc tin “tăng lương cơ sở”: khoản nào của người về hưu đổi theo

Bảng dưới gom các khoản người về hưu hay hỏi, ghi theo nguyên tắc. Cột cuối là việc bạn nên làm khi đọc tin để khỏi kỳ vọng sai.

KhoảnCó đổi theo lương cơ sở khôngNên làm gì
Lương hưu đang hưởngKhông tự đổi; chờ văn bản điều chỉnh lương hưuTìm văn bản điều chỉnh lương hưu cùng đợt, nếu có
Mức lương hưu thấp nhấtGắn với mức tham chiếu theo luậtHỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nếu mức của bạn đang ở sàn
Trợ cấp mai tángTính theo mức tham chiếuGia đình hỏi mức hiện hành khi làm thủ tục
Bảo hiểm y tế của người hưởng lương hưuQuỹ bảo hiểm xã hội đóng thay, người về hưu không đóng thêmKiểm thẻ còn hạn, không cần làm gì vì lương cơ sở tăng
Lương hưu ban đầu của người sắp nghỉ ở khu vực nhà nướcCó, vì quy đổi theo lương cơ sở tại thời điểm hưởngHỏi cơ quan bảo hiểm xã hội trước khi chốt thời điểm nghỉ
Trợ cấp người có công, trợ cấp xã hộiTheo mức chuẩn riêng, cơ chế khácXem chuyên mục tương ứng của trang

Bảng giúp bạn đặt câu hỏi đúng chứ không thay văn bản. Khi có đợt mới, đối chiếu từng dòng với nội dung văn bản của đợt đó; nếu văn bản đổi cách gắn, văn bản thắng bảng này.

Cách tự kiểm sau một đợt tăng lương cơ sở

Để khỏi rơi vào cảnh chờ một khoản tăng không có, mỗi lần nghe tin bạn có thể đi qua các bước ngắn sau:

  • Xác định tin nói về văn bản nào: tăng lương cơ sở, điều chỉnh lương hưu, hay cả hai. Tin chỉ nhắc lương cơ sở thì chưa có gì chắc về lương hưu.
  • Nếu có văn bản điều chỉnh lương hưu, đọc phần đối tượng xem bạn thuộc nhóm nào và phần cách tính xem tăng theo tỷ lệ, theo khoản cộng hay cả hai.
  • Lấy mức lương hưu tháng ngay trước thời điểm áp dụng, tự nhân theo cách tính của văn bản để có con số dự kiến, ghi lại.
  • Đối chiếu với tiền nhận ở kỳ chi trả có mức mới; nếu văn bản ban hành muộn hơn thời điểm áp dụng, nhớ tính phần truy lĩnh.
  • Lệch nhiều so với con số tự tính thì mang quyết định hưởng, giấy tờ nhận tiền các tháng gần nhất đến hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội; không làm theo bất kỳ cuộc gọi nào đề nghị “xử lý giúp”.

Năm bước này mất khoảng mười phút nếu bạn giữ sẵn giấy tờ. Người nhà có thể làm giúp cha mẹ lớn tuổi, nhưng nên làm cùng nhau để cha mẹ hiểu số tiền của mình.

Những câu nói sai hay gặp, sửa lại cho đúng

“Lương cơ sở tăng bao nhiêu phần trăm thì lương hưu tăng bấy nhiêu.” Sai. Hai mức tăng do hai văn bản quy định, có thể bằng nhau hoặc khác nhau, có thể cùng hoặc khác thời điểm. Chỉ văn bản điều chỉnh lương hưu mới cho biết lương hưu tăng bao nhiêu.

“Về hưu ở cơ quan nhà nước thì lương hưu ăn theo hệ số suốt đời.” Sai. Hệ số chỉ dùng ở bước tính mức ban đầu. Sau đó lương hưu là số tiền cụ thể và chỉ đổi qua các đợt điều chỉnh.

“Mức tham chiếu là lương cơ sở đổi tên.” Chưa đúng. Hai mức có thể trùng nhau trong một giai đoạn nhưng là hai khái niệm, phục vụ hai mục đích, có thể tách rời khi chính sách tiền lương thay đổi.

“Lương cơ sở tăng thì người về hưu phải đi cập nhật hồ sơ.” Sai, và đây là câu kẻ gian hay dùng. Người đang hưởng không phải làm thủ tục gì để được điều chỉnh chung.

“Năm nào lương cơ sở không tăng thì lương hưu cũng không tăng.” Không chắc. Lương hưu có thể được điều chỉnh bằng văn bản riêng ở thời điểm không có đợt tăng lương cơ sở, tuỳ quyết định của Chính phủ.

Câu hỏi thường gặp

Lương cơ sở tăng thì người về hưu có được truy lĩnh không?

Chỉ khi có văn bản điều chỉnh lương hưu áp dụng từ một thời điểm trước ngày bạn nhận mức mới thì mới có truy lĩnh. Việc tăng lương cơ sở tự nó không sinh ra khoản truy lĩnh nào cho người đang hưởng lương hưu.

Mức tham chiếu có phải là tên mới của lương cơ sở không?

Không hẳn. Mức tham chiếu là khái niệm của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 dùng cho các khoản bảo hiểm xã hội. Nó có thể bằng lương cơ sở trong một giai đoạn, nhưng là hai khái niệm khác nhau, có thể được điều chỉnh tách rời. Tra văn bản hiện hành để biết mức đang áp dụng.

Cán bộ về hưu có được tính lại lương hưu theo hệ số khi lương cơ sở tăng không?

Không. Sau khi đã hưởng, lương hưu là một số tiền cụ thể, không còn tính bằng hệ số nhân lương cơ sở. Lương hưu chỉ tăng qua các đợt điều chỉnh lương hưu do Chính phủ quy định.

Người sắp nghỉ hưu ở cơ quan nhà nước có nên chờ lương cơ sở tăng rồi mới nghỉ không?

Đây là quyết định cá nhân, phụ thuộc tuổi nghỉ, sức khoẻ, công việc và quy định về thời điểm hưởng. Thời điểm hưởng không phải lúc nào cũng chọn tuỳ ý. Bạn nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội và bộ phận tổ chức của cơ quan để biết cách tính áp cho trường hợp của mình.

Mức lương hưu thấp nhất hiện nay là bao nhiêu?

Trang không ghi mức tiền vì con số thay đổi theo mức tham chiếu và điều kiện áp dụng. Nguyên tắc là mức thấp nhất gắn với mức tham chiếu cho người đủ điều kiện theo luật. Bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi quản lý hồ sơ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138