Truy lĩnh là khoản trả bù cho người có công hoặc thân nhân về những tháng lẽ ra được hưởng một mức tiền nhưng thực tế chưa nhận đủ. Trường hợp phổ biến nhất là sau một đợt điều chỉnh mức chuẩn: văn bản áp dụng từ một mốc, nhưng tiền theo mức mới về chậm vài tháng, phần chênh của những tháng chậm đó được trả gộp sau. Ngoài ra còn có truy lĩnh do quyết định hưởng ký muộn, do sửa sai sót, và truy lĩnh của người đã mất.
Biết rõ mình thuộc trường hợp nào giúp bạn tính trước được số tiền, kiểm khi nhận và biết hỏi ai khi không thấy. Mọi phép tính trong bài là ví dụ giả định; mức chuẩn, hệ số và thời điểm áp dụng thật bạn tra trong văn bản hiện hành.
Bốn trường hợp sinh ra truy lĩnh
Mức chuẩn tăng nhưng tiền mới về chậm. Văn bản điều chỉnh có hiệu lực từ một mốc; cơ quan chi trả cần thời gian cập nhật dữ liệu và kinh phí. Những tháng vẫn nhận mức cũ sau mốc đó được truy lĩnh phần chênh. Đây là loại truy lĩnh gần như mọi gia đình chính sách đã gặp.
Quyết định hưởng có hiệu lực từ trước ngày ký. Khi hồ sơ được giải quyết, quyết định có thể xác định thời điểm bắt đầu hưởng theo quy định, sớm hơn ngày ký. Các tháng từ thời điểm hưởng đến tháng nhận tiền đầu tiên được truy lĩnh. Thời điểm bắt đầu hưởng cụ thể tuỳ loại hồ sơ, xem đúng dòng ghi trong quyết định.
Sửa sai sót. Nếu phát hiện hệ số áp sai, khoản phụ cấp bị sót, người phục vụ chưa được ghi nhận, sau khi cơ quan điều chỉnh, phần thiếu của các tháng trước được truy lĩnh theo quy định.
Người hưởng qua đời khi còn tiền chưa nhận. Phần trợ cấp đã phát sinh nhưng chưa nhận, kể cả truy lĩnh của đợt điều chỉnh, được giải quyết cho người thừa kế theo thủ tục. Đây là trường hợp gia đình dễ bỏ qua nhất vì đang lo việc tang.
Tính phần truy lĩnh từng tháng
Cách chắc nhất là tính theo từng tháng, từng khoản, không tính gộp. Ví dụ giả định: một người nhận hai khoản tính theo mức chuẩn, tổng hệ số 1,5; mức chuẩn giả định tăng từ 2 triệu lên 2,4 triệu đồng; mức mới áp dụng từ tháng thứ nhất nhưng đến tháng thứ tư mới chi theo mức mới.
| Tháng | Lẽ ra nhận (1,5 × 2,4 triệu) | Đã nhận (1,5 × 2 triệu) | Phần chênh |
|---|---|---|---|
| Tháng thứ nhất | 3,6 triệu | 3 triệu | 600 nghìn |
| Tháng thứ hai | 3,6 triệu | 3 triệu | 600 nghìn |
| Tháng thứ ba | 3,6 triệu | 3 triệu | 600 nghìn |
| Tháng thứ tư | 3,6 triệu | 3,6 triệu | không |
| Cộng truy lĩnh | 1,8 triệu |
Nếu trong khoảng thời gian đó có thay đổi khác, chẳng hạn người hưởng được nâng tỷ lệ, có thêm phụ cấp, hoặc dừng một khoản, phải tính lại từng tháng theo tình trạng thực tế của tháng đó. Đó là lý do bảng tháng nào ra tháng nấy luôn chính xác hơn phép nhân gộp.
Các con số chỉ minh hoạ cách tính, không phải hệ số hay mức tiền thật.
Tiền truy lĩnh về bằng cách nào và khi nào
Truy lĩnh thường được chi cùng với kỳ trợ cấp đầu tiên áp dụng mức mới, hoặc ở một kỳ riêng sau đó, tuỳ cách tổ chức của địa phương. Có nơi ghi trên giấy báo một dòng riêng cho truy lĩnh, có nơi gộp vào tổng. Nếu tiền nhận tháng đó cao bất thường, nhiều khả năng là đã có truy lĩnh; hãy hỏi tách dòng để ghi vào sổ cho đúng.
Người nhận tiền qua tài khoản nên xem nội dung chuyển khoản và đối chiếu số tiền với bảng tính. Người nhận tiền mặt tại điểm chi trả nên xem kỹ phiếu ký nhận trước khi ký, nếu có dòng truy lĩnh thì ghi lại số tiền và số tháng. Cách nhận tiền và nơi nhận sau khi sắp xếp lại địa bàn có trang chuyên về chủ đề đó; ở đây chỉ bàn chuyện con số.
Khoảng thời gian chờ truy lĩnh dài hay ngắn tuỳ từng đợt và từng địa phương. Nếu đã qua vài kỳ chi trả theo mức mới mà vẫn chưa có dòng truy lĩnh, đó là lúc nên hỏi, mang theo bảng tính tháng.
Truy lĩnh khi quyết định hưởng được ký muộn
Loại truy lĩnh thứ hai ít người hiểu hơn. Khi một hồ sơ người có công mới được giải quyết, hay một người được công nhận thêm khoản như trợ cấp người phục vụ, quyết định thường ghi rõ thời điểm bắt đầu được hưởng. Thời điểm này do văn bản quy định cho từng loại việc, có thể là tháng sau tháng ký quyết định, có thể gắn với ngày nộp đủ hồ sơ hay ngày giám định. Nếu thời điểm bắt đầu hưởng sớm hơn tháng nhận tiền đầu tiên, phần ở giữa được truy lĩnh.
Điều gia đình cần làm là đọc kỹ dòng ghi thời điểm hưởng trong quyết định, rồi đếm số tháng từ mốc đó đến tháng nhận tiền đầu tiên. Nhân số tháng với số tiền mỗi tháng theo đúng mức chuẩn áp dụng từng tháng, chú ý nếu trong khoảng đó có đợt điều chỉnh mức chuẩn thì phải tách hai đoạn: trước và sau mốc điều chỉnh. Với hồ sơ kéo dài qua nhiều năm, phép tính này có thể gồm vài đoạn mức chuẩn khác nhau.
Ví dụ giả định: quyết định ghi hưởng từ một tháng nào đó, tiền về sau năm tháng; trong năm tháng đó có hai tháng mức chuẩn giả định 2 triệu và ba tháng mức chuẩn giả định 2,4 triệu, hệ số 1,0. Truy lĩnh là 2 nhân 2 triệu cộng 3 nhân 2,4 triệu, ra 11,2 triệu đồng. Nếu số nhận được khác xa, hỏi cán bộ đã tính từ tháng nào và theo mức chuẩn nào.
Ghi sổ truy lĩnh để không bị lẫn
Truy lĩnh thường đến vào lúc không ai nhớ rõ: vài tháng sau đợt điều chỉnh, sau khi quyết định được ký, hay khi gia đình đã gần quên việc mình từng đi hỏi. Vì thế, mỗi khoản truy lĩnh nên được ghi thành một mục riêng trong sổ theo dõi của gia đình, gồm lý do sinh ra truy lĩnh, khoảng tháng được tính, số tiền dự kiến theo bảng tính của bạn, ngày nhận và số tiền thực nhận.
Khi hai con số dự kiến và thực nhận khớp nhau, đánh dấu đã xong. Khi lệch, ghi lại câu trả lời của cán bộ, kèm ngày hỏi. Sổ như vậy đặc biệt hữu ích cho những gia đình có nhiều người hưởng, nơi các khoản truy lĩnh của từng người có thể đến ở những kỳ khác nhau và rất dễ nhầm người này với người kia.
Sổ cũng là chỗ để con cháu ở xa nắm được tình hình tiền của cha mẹ mà không cần hỏi đi hỏi lại. Một trang giấy chụp gửi trong nhóm gia đình là đủ, miễn là không chụp kèm số căn cước hay số tài khoản lên mạng xã hội.
Truy lĩnh của người đã mất: các bước cho người thừa kế
Khi người hưởng trợ cấp qua đời, có thể vẫn còn tiền chưa nhận: tiền tháng cuối, phần truy lĩnh của đợt điều chỉnh, khoản điều dưỡng đã nằm trong kế hoạch. Thủ tục chung:
- Báo cho cán bộ chính sách xã, phường càng sớm càng tốt sau khi làm khai tử, để dừng chi đúng thời điểm và tránh chi thừa.
- Hỏi rõ còn những khoản nào đã phát sinh mà người mất chưa nhận, kể cả truy lĩnh, và đề nghị ghi thành danh sách.
- Gia đình thống nhất người đứng ra nhận theo quy định về thừa kế; nếu nhiều người cùng hàng thừa kế, thường cần văn bản thống nhất hoặc ủy quyền.
- Nộp giấy tờ theo hướng dẫn: giấy tờ khai tử, giấy tờ chứng minh quan hệ, văn bản thống nhất người nhận.
- Nhận tiền và giữ chứng từ; đồng thời làm các thủ tục về chế độ khi người có công từ trần nếu chưa làm.
Đừng để việc này kéo dài nhiều năm. Hồ sơ càng để lâu, việc xác minh và đối chiếu càng khó; người biết chuyện trong gia đình cũng có thể không còn.
Những dấu hiệu cần hỏi lại ngay
Phần lớn truy lĩnh diễn ra suôn sẻ. Các dấu hiệu sau đây nên khiến bạn đi hỏi thay vì chờ tiếp:
- Đã nhận tiền theo mức mới vài kỳ mà không thấy dòng truy lĩnh nào, trong khi hàng xóm cùng diện đã nhận.
- Số truy lĩnh nhỏ hơn rõ rệt so với bảng tính tháng của bạn, không giải thích được bằng làm tròn.
- Quyết định hưởng ghi thời điểm bắt đầu sớm nhưng tiền chỉ tính từ tháng ký quyết định.
- Một khoản trong nhiều khoản được tăng, các khoản khác vẫn giữ mức cũ.
- Người đã mất trong gia đình còn tên trong danh sách chi sau khi đã báo.
Khi đi hỏi, mang bảng tính tháng, giấy báo các kỳ liên quan và quyết định hưởng. Đề nghị cán bộ chỉ rõ đã tính truy lĩnh cho những tháng nào, mỗi tháng bao nhiêu. Một câu trả lời có số cụ thể dễ đối chiếu hơn nhiều so với lời giải thích chung.
Cảnh giác với người hứa "làm truy lĩnh nhanh"
Mỗi đợt điều chỉnh đều có kẻ lợi dụng. Hình thức hay gặp là cuộc gọi hoặc tin nhắn tự xưng cán bộ, nói rằng gia đình còn một khoản truy lĩnh lớn, cần cung cấp số tài khoản, mã xác thực, hoặc nộp một khoản phí để "giải ngân". Cũng có người đến tận nhà các cụ, xưng là được ủy quyền làm hồ sơ hộ, xin giữ giấy tờ gốc.
Nguyên tắc để tự bảo vệ: truy lĩnh được tính và chi bởi cơ quan nhà nước, không có khoản phí nào phải nộp để nhận; cán bộ thật không bao giờ xin mã xác thực hay mật khẩu ngân hàng; giấy tờ gốc không giao cho người lạ. Khi nghi ngờ, gia đình nên dừng lại và hỏi trực tiếp cán bộ chính sách ở UBND xã, phường.
Với các cụ sống một mình, con cháu nên dặn trước: ai nói về tiền trợ cấp, tiền truy lĩnh mà không phải người quen ở xã, phường, cứ nói "để con cháu hỏi lại", không trả lời gì thêm. Một câu dặn đơn giản có thể tránh được mất mát lớn.
Câu hỏi thường gặp
Truy lĩnh có bị trừ thuế hay phí gì không?
Truy lĩnh là phần trợ cấp lẽ ra được nhận, chi theo quy định của chính sách ưu đãi người có công. Gia đình không phải nộp phí để nhận. Ai đòi phí để giải ngân truy lĩnh là dấu hiệu lừa đảo, hãy hỏi lại cán bộ chính sách xã, phường.
Truy lĩnh được trả một lần hay chia nhiều kỳ?
Thường được trả gộp một lần cùng một kỳ chi trả hoặc ở một kỳ riêng, tuỳ cách tổ chức của địa phương. Nếu bạn thấy chỉ nhận một phần, hãy hỏi xem phần còn lại có được chi tiếp không và vào kỳ nào.
Có thời hạn nào mà quá hạn thì mất quyền nhận truy lĩnh không?
Văn bản có thể quy định về việc giải quyết khoản chưa nhận sau một thời gian dài. Để an toàn, đừng để chậm: hỏi ngay khi thấy thiếu và với người đã mất thì làm thủ tục sớm. Muốn biết thời hạn cụ thể, hỏi cơ quan quản lý hồ sơ.
Vì sao hàng xóm đã nhận truy lĩnh mà nhà mình chưa?
Có thể do lịch chi trả khác nhau, dữ liệu của nhà bạn đang được cập nhật, hoặc hồ sơ có điểm cần xác minh. Đợi thêm một kỳ, sau đó mang giấy báo và quyết định hưởng đến hỏi cán bộ chính sách.
Người thừa kế ở tỉnh khác có nhận thay được không?
Thường được, theo thủ tục ủy quyền hoặc văn bản thống nhất của những người thừa kế, nộp tại nơi đang quản lý hồ sơ của người đã mất. Hỏi trước nơi đó về giấy tờ cần có để tránh đi lại nhiều lần.
Truy lĩnh có được tính vào bảng tính tháng không?
Nên ghi thành một dòng riêng, kèm số tháng và số tiền mỗi tháng. Gộp vào tiền tháng sẽ làm tháng đó trông cao bất thường và tháng sau trông như bị giảm, gây nhầm khi đối chiếu.