Trợ cấp hằng tháng của thương binh được xác định theo tỷ lệ tổn thương cơ thể ghi trong biên bản giám định: mỗi mức tỷ lệ ứng với một hệ số, nhân với mức chuẩn trợ cấp ưu đãi hiện hành ra số tiền. Tỷ lệ càng cao, hệ số càng lớn. Thương binh bị tổn thương rất nặng còn có phụ cấp và trợ cấp cho người trực tiếp chăm sóc tại gia đình.
Bài giải thích cách tỷ lệ tổn thương được xác định và ghi nhận, cách đọc ra hệ số của mình, các khoản kèm theo mà gia đình thương binh hay bỏ sót, và cách tự kiểm khi mức chuẩn thay đổi. Bài không ghi bảng hệ số cụ thể hay mức tiền hiện hành; bạn tra trong văn bản mới nhất hoặc hỏi cơ quan quản lý hồ sơ.
Thương binh được xác định thế nào
Theo Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, thương binh là người bị thương trong những hoàn cảnh luật định, như chiến đấu, làm nhiệm vụ đặc biệt khó khăn nguy hiểm, và được cơ quan có thẩm quyền xác định có tỷ lệ tổn thương cơ thể đạt ngưỡng do Pháp lệnh quy định. Ngưỡng thường được nhắc là từ 21% trở lên; khi làm hồ sơ cụ thể, hãy đối chiếu lại văn bản hiện hành.
Tỷ lệ tổn thương cơ thể do hội đồng giám định y khoa có thẩm quyền xác định và ghi trong biên bản giám định. Con số này là gốc của mọi khoản tiền về sau, nên biên bản giám định là một trong những giấy tờ quan trọng nhất trong hồ sơ thương binh. Gia đình nên giữ bản sao, ghi rõ ngày giám định và tỷ lệ.
Bên cạnh thương binh còn có người hưởng chính sách như thương binh, áp dụng cho những người bị thương trong một số hoàn cảnh tương tự nhưng không thuộc lực lượng vũ trang. Cách tính trợ cấp của nhóm này cũng dựa trên tỷ lệ tổn thương, theo bảng hệ số riêng hoặc chung tuỳ quy định từng thời kỳ. Trên giấy tờ, gia đình cần đọc đúng tên diện để tra đúng bảng.
Từ tỷ lệ tổn thương đến số tiền mỗi tháng
Văn bản hướng dẫn có một bảng dài liệt kê từng mức tỷ lệ tổn thương và hệ số tương ứng. Bảng dưới chỉ minh hoạ hình dạng của phép tính với hệ số và mức chuẩn giả định, không phải số thật.
| Tỷ lệ tổn thương (ví dụ) | Hệ số giả định | Mức chuẩn giả định 2 triệu đồng | Mức chuẩn giả định 2,4 triệu đồng |
|---|---|---|---|
| Mức thấp trong khung | 0,4 | 800 nghìn đồng | 960 nghìn đồng |
| Mức trung bình | 1,0 | 2 triệu đồng | 2,4 triệu đồng |
| Mức cao | 1,8 | 3,6 triệu đồng | 4,32 triệu đồng |
| Mức rất cao | 2,6 | 5,2 triệu đồng | 6,24 triệu đồng |
Điều cần nắm là mỗi mức tỷ lệ có hệ số riêng, và hệ số tăng dần theo tỷ lệ. Hai thương binh khác tỷ lệ sẽ nhận khác nhau dù cùng một mức chuẩn, và mức tăng sau mỗi đợt điều chỉnh cũng khác nhau.
Muốn biết hệ số thật của mình, tìm đúng dòng tỷ lệ ghi trong biên bản giám định trong bảng hệ số của văn bản hiện hành. Nếu thấy hai bảng (thương binh và người hưởng chính sách như thương binh), chọn bảng đúng với tên diện trong quyết định.
Các khoản đi kèm với thương binh tổn thương nặng
Phụ cấp hằng tháng. Thương binh có tỷ lệ tổn thương rất cao thường được thêm phụ cấp; mức phụ cấp có thể khác nhau giữa người sống ở gia đình và người đang được nuôi dưỡng tập trung. Khoản này tách riêng khỏi trợ cấp chính và cũng tính theo hệ số của mức chuẩn.
Trợ cấp người phục vụ. Khi thương binh tổn thương nặng sống tại gia đình, người trực tiếp chăm sóc được trợ cấp riêng. Tiền đứng tên người phục vụ. Khi đổi người chăm sóc, gia đình phải làm thủ tục thay tên để khoản này không bị gián đoạn hay chi nhầm.
Nuôi dưỡng tập trung. Thương binh nặng không có người chăm sóc có thể được đưa vào cơ sở nuôi dưỡng, điều dưỡng người có công. Khi đó cách chi trả và phụ cấp thay đổi, gia đình nên hỏi rõ khoản nào giữ, khoản nào chuyển sang cơ sở.
Phương tiện trợ giúp, dụng cụ chỉnh hình. Chân tay giả, xe lăn và các dụng cụ phù hợp tình trạng thương tật được cấp theo niên hạn, kèm một số chi phí đi lại để làm dụng cụ. Khoản này dễ bị quên nhất vì không hiện trong tiền tháng.
Điều dưỡng phục hồi sức khoẻ. Thương binh được điều dưỡng theo chu kỳ, tại gia đình hoặc tập trung. Có bài riêng trong danh mục giải thích cách chọn hình thức và cách nhận.
Khi thương tật nặng hơn theo thời gian
Nhiều thương binh lớn tuổi hỏi: vết thương cũ tái phát, sức khoẻ sa sút thì có được giám định lại để nâng tỷ lệ không. Nguyên tắc chung là tỷ lệ tổn thương đã xác định được giữ ổn định, việc giám định lại chỉ đặt ra trong những trường hợp văn bản cho phép, ví dụ vết thương đặc biệt tái phát hoặc còn sót vết thương chưa được giám định. Điều kiện cụ thể thay đổi theo từng thời kỳ, nên trước khi làm hồ sơ cần hỏi cơ quan quản lý xem trường hợp của mình có thuộc diện được giám định lại không.
Nếu được giám định lại và tỷ lệ tăng, trợ cấp tính theo hệ số của mức tỷ lệ mới kể từ thời điểm quy định. Ngược lại, nếu tỷ lệ giám định lại không đổi, quyền lợi giữ nguyên. Gia đình không nên vì sốt ruột mà tìm đến người nhận "lo giám định" có thu tiền; giám định là thủ tục của cơ quan nhà nước, không có đường tắt hợp pháp nào qua trung gian.
Song song với chuyện giám định, khi sức khoẻ yếu đi, hãy kiểm lại các khoản đi kèm: đã có người phục vụ được ghi tên đúng chưa, dụng cụ chỉnh hình đã đến niên hạn cấp lại chưa, đã đăng ký điều dưỡng kỳ này chưa. Những khoản này có thể giúp ích ngay mà không cần chờ giám định.
Thương binh đồng thời thuộc diện khác
Không ít thương binh còn là bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học, hoặc đang hưởng lương hưu. Câu hỏi thường gặp là được nhận cả hai hay chỉ một. Những điều nên biết:
- Pháp lệnh và văn bản hướng dẫn có quy định riêng cho người thuộc nhiều diện; có trường hợp được hưởng đồng thời, có trường hợp chỉ hưởng một mức kèm phần cộng thêm.
- Trợ cấp thương binh là ưu đãi người có công, không phải bảo hiểm xã hội; người đang có lương hưu nhìn chung vẫn hưởng trợ cấp thương binh.
- Trường hợp thuộc nhiều diện cùng lúc là trường hợp phức tạp; cách đúng là đề nghị cơ quan quản lý giải thích bằng văn bản cho chính hồ sơ của mình.
- Đừng dựa vào trường hợp của người quen, vì chỉ cần khác một chi tiết về diện hay thời điểm là cách tính khác.
Danh mục này có bài riêng về người có công đồng thời hưởng lương hưu và các chế độ bảo hiểm xã hội khác, nói kỹ hơn về việc mỗi khoản được điều chỉnh độc lập ra sao.
Giấy tờ thương binh nên giữ và vì sao
Hồ sơ thương binh thường đã có từ hàng chục năm trước, nhiều giấy tờ ố vàng hoặc thất lạc qua những lần chuyển nhà. Gia đình nên rà và giữ bản sao các giấy tờ sau, mỗi thứ có một công dụng riêng khi cần kiểm tiền hay làm thủ tục:
- Giấy chứng nhận thương binh: xác định diện và là giấy tờ đầu tiên mọi cán bộ yêu cầu khi giải quyết việc gì liên quan.
- Biên bản giám định: ghi tỷ lệ tổn thương, là căn cứ để tra hệ số. Thiếu nó, gia đình khó tự kiểm tiền.
- Quyết định hưởng trợ cấp và các quyết định điều chỉnh: cho biết các khoản đang hưởng và thời điểm bắt đầu.
- Quyết định về người phục vụ (nếu có): ghi tên người đang được nhận trợ cấp phục vụ.
- Giấy tờ cấp dụng cụ chỉnh hình: ghi lần cấp gần nhất để tính niên hạn cấp lại.
- Giấy báo hoặc phiếu nhận tiền vài năm gần đây: làm bằng chứng khi đối chiếu hay đề nghị truy lĩnh.
Bản gốc nên cất một nơi khô ráo, bản sao để trong một bìa riêng mang theo khi đi làm việc. Chụp ảnh từng trang lưu vào điện thoại của người con hay lo giấy tờ cũng là cách dự phòng tốt, miễn là không gửi những ảnh đó cho người lạ tự xưng cán bộ qua mạng.
Tự kiểm trợ cấp thương binh sau mỗi đợt điều chỉnh
Quy trình gọn cho gia đình có thương binh:
- Lấy tỷ lệ tổn thương trong biên bản giám định và tên diện trong quyết định hưởng.
- Tìm hệ số tương ứng trong bảng hệ số của văn bản hiện hành; nếu có phụ cấp, tìm thêm hệ số phụ cấp.
- Nhân từng hệ số với mức chuẩn mới; cộng lại ra tổng tiền của thương binh.
- Tính riêng trợ cấp người phục vụ (nếu có) cho người đứng tên phục vụ.
- So với giấy báo tháng đầu sau điều chỉnh; lệch thì xem đã có truy lĩnh chưa trước khi hỏi.
Ví dụ giả định: thương binh có hệ số trợ cấp 1,8 và phụ cấp 0,3, mức chuẩn giả định 2,4 triệu đồng. Trợ cấp là 4,32 triệu, phụ cấp 720 nghìn, tổng 5,04 triệu đồng mỗi tháng. Đây chỉ là phép tính minh hoạ.
Nếu giấy báo ghi số nhỏ hơn, đừng kết luận ngay là sai. Trước tiên xem có phải khoản phụ cấp được chi tách ở dòng khác hay không, sau đó xem kỳ này đã áp dụng mức chuẩn mới chưa. Chỉ khi cả hai đều đã rõ mà vẫn lệch, hãy mang biên bản giám định và giấy báo đi hỏi để cán bộ dò đúng dòng hệ số đang áp dụng cho hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp
Tỷ lệ tổn thương cơ thể ghi ở đâu trong hồ sơ?
Tỷ lệ được ghi trong biên bản giám định của hội đồng giám định y khoa và thường được nhắc lại trong quyết định hưởng trợ cấp. Nếu thất lạc, gia đình có thể đề nghị cơ quan quản lý hồ sơ cung cấp bản sao hoặc xác nhận.
Thương binh qua đời thì người phục vụ còn được trợ cấp không?
Trợ cấp người phục vụ gắn với việc chăm sóc thương binh nên thường dừng khi thương binh từ trần. Gia đình sẽ chuyển sang các chế độ khi người có công qua đời như trợ cấp mai táng và với một số trường hợp có trợ cấp cho thân nhân. Hỏi cán bộ chính sách để làm đúng thủ tục.
Người hưởng chính sách như thương binh có được tăng khi mức chuẩn tăng không?
Có, khi trợ cấp của nhóm này được tính theo hệ số của mức chuẩn trợ cấp ưu đãi. Khi mức chuẩn được điều chỉnh, khoản tính theo hệ số tăng tương ứng. Kiểm bảng hệ số của đúng diện ghi trong quyết định.
Có thể tự xin giám định lại để tăng tỷ lệ không?
Chỉ khi trường hợp của bạn thuộc diện được giám định lại theo văn bản hiện hành, ví dụ vết thương đặc biệt tái phát hoặc còn vết thương chưa được giám định. Hỏi cơ quan quản lý trước khi làm hồ sơ và không nhờ trung gian thu tiền.
Dụng cụ chỉnh hình hỏng trước niên hạn thì làm sao?
Liên hệ cán bộ chính sách hoặc cơ quan quản lý hồ sơ để biết cách xử lý; tuỳ quy định có thể sửa chữa hoặc xem xét cấp lại. Giữ lại dụng cụ hỏng và giấy tờ lần cấp trước để làm căn cứ.
Thương binh chuyển đến ở với con ở tỉnh khác có mất trợ cấp không?
Không mất nếu làm thủ tục di chuyển hồ sơ. Tiền vẫn chi ở nơi cũ cho tới khi nơi mới tiếp nhận. Danh mục có bài riêng hướng dẫn từng bước di chuyển hồ sơ người có công.