Thân nhân liệt sĩ gồm cha đẻ, mẹ đẻ, vợ hoặc chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ; những người đủ điều kiện được trợ cấp tuất hằng tháng, một số trường hợp được thêm trợ cấp nuôi dưỡng, và người thờ cúng liệt sĩ được trợ cấp thờ cúng theo năm. Các khoản tiền này phần lớn tính theo hệ số nhân với mức chuẩn trợ cấp ưu đãi, nên tăng theo mỗi đợt điều chỉnh mức chuẩn.
Gia đình liệt sĩ ngày nay thường đã qua hai, ba thế hệ: cha mẹ liệt sĩ phần đông đã mất, vợ hoặc chồng liệt sĩ ở tuổi rất cao, con liệt sĩ đã ngoài năm mươi, sáu mươi. Vì vậy câu hỏi thực tế không còn là "được hưởng gì" một cách chung chung mà là "trong nhà ai còn hưởng, ai đã dừng, và ai lo phần thờ cúng". Bài trình bày theo đúng thứ tự đó, ở mức nguyên tắc; điều kiện chi tiết bạn đối chiếu với văn bản hiện hành.
Thân nhân liệt sĩ gồm những ai
Cha đẻ, mẹ đẻ. Là thân nhân trực tiếp, thường là người đứng tên nhận Bằng Tổ quốc ghi công khi liệt sĩ được công nhận và nhận trợ cấp tuất hằng tháng nếu còn sống.
Vợ hoặc chồng. Được hưởng tuất hằng tháng theo điều kiện luật định. Trường hợp vợ hoặc chồng liệt sĩ đã lập gia đình khác có quy định riêng, thường gắn với việc đã nuôi con liệt sĩ hoặc chăm sóc cha mẹ liệt sĩ; cần hỏi để biết đúng trường hợp của mình.
Con của liệt sĩ. Gồm con đẻ và con nuôi theo quy định. Con được hưởng tuất hằng tháng khi còn nhỏ, và có thể kéo dài khi đang đi học hoặc bị khuyết tật theo điều kiện văn bản quy định.
Người có công nuôi liệt sĩ. Là người đã thực sự nuôi dưỡng liệt sĩ khi còn nhỏ trong thời gian dài, được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Người này được đối xử như cha mẹ liệt sĩ về nhiều quyền lợi.
Người thờ cúng liệt sĩ. Không phải là một diện thân nhân theo nghĩa hưởng tuất, nhưng là người được gia đình, họ tộc thống nhất giao việc thờ cúng và đứng tên nhận trợ cấp thờ cúng hằng năm.
Trợ cấp tuất hằng tháng: ai nhận, nhận đến khi nào
Tuất hằng tháng là khoản chính của thân nhân liệt sĩ. Cha mẹ, vợ hoặc chồng, người có công nuôi liệt sĩ nếu đủ điều kiện được nhận suốt đời. Con liệt sĩ nhận trong độ tuổi văn bản quy định; nếu vẫn đang đi học hoặc bị khuyết tật theo điều kiện cụ thể thì được kéo dài. Khi người con không còn thuộc các trường hợp đó, trợ cấp của người con dừng, dù cha hoặc mẹ của người con vẫn tiếp tục hưởng.
Văn bản hướng dẫn phân biệt mức tuất theo số liệt sĩ mà một người là thân nhân. Một người mẹ có hai con là liệt sĩ, hay ba con trở lên, được hưởng mức khác với người mẹ có một con là liệt sĩ. Đây là chỗ nhiều gia đình nhầm khi so tiền với nhà bên cạnh: không phải tính sai, mà là khác dòng trong bảng hệ số.
Tuất hằng tháng tính theo hệ số nhân với mức chuẩn trợ cấp ưu đãi. Khi mức chuẩn tăng, khoản này tăng theo mà gia đình không cần làm thủ tục. Điều gia đình cần làm là báo kịp thời khi có thay đổi: người hưởng qua đời, người con hết tuổi hưởng, người con chuyển đi học nơi khác cần xác nhận đang đi học. Báo chậm có thể dẫn tới chi thừa rồi phải hoàn trả, một việc rất khó xử với các gia đình đã lớn tuổi.
Trợ cấp nuôi dưỡng: khoản cộng thêm cho người sống neo đơn
Bên cạnh tuất, một số thân nhân liệt sĩ được trợ cấp nuôi dưỡng hằng tháng. Đối tượng thường được nhắc là cha mẹ liệt sĩ, vợ hoặc chồng liệt sĩ, người có công nuôi liệt sĩ khi sống cô đơn không nơi nương tựa, và con liệt sĩ mồ côi cả cha lẫn mẹ. Ý nghĩa của khoản này là bù đắp khi người thân không còn ai chăm sóc.
Điều kiện "sống cô đơn" hay "không nơi nương tựa" được xác định theo hồ sơ và xác nhận của địa phương, không phải tự khai. Hoàn cảnh có thể đổi theo thời gian: một cụ trước đây sống với con, nay con mất hoặc chuyển đi xa, có thể trở thành người sống cô đơn. Ngược lại, khi có người thân về ở chăm sóc lâu dài, điều kiện có thể không còn. Gia đình nên chủ động trao đổi với cán bộ chính sách khi hoàn cảnh thay đổi, thay vì chờ đến kỳ rà soát.
Trợ cấp nuôi dưỡng cũng thường tính theo hệ số của mức chuẩn. Trong bảng tính gia đình, hãy ghi nó thành một dòng riêng, tách khỏi tuất, vì hai khoản có điều kiện khác nhau và có thể dừng ở hai thời điểm khác nhau.
Các khoản của gia đình liệt sĩ và quan hệ với mức chuẩn
Bảng tổng hợp ở mức nguyên tắc. Điều kiện cụ thể, hệ số và mức tiền phải tra trong văn bản hiện hành.
| Khoản | Người nhận | Tính chất | Đổi theo mức chuẩn |
|---|---|---|---|
| Trợ cấp một lần khi công nhận liệt sĩ | Thân nhân theo thứ tự quy định | Nhận một lần, kèm Bằng Tổ quốc ghi công | Tính theo mức chuẩn tại thời điểm phát sinh |
| Tuất hằng tháng | Cha mẹ, vợ hoặc chồng, con, người có công nuôi liệt sĩ đủ điều kiện | Hằng tháng, mức theo số liệt sĩ | Có, theo hệ số |
| Trợ cấp nuôi dưỡng | Thân nhân sống cô đơn, con mồ côi | Hằng tháng, cộng thêm vào tuất | Có, theo hệ số |
| Trợ cấp thờ cúng | Người thờ cúng liệt sĩ | Hằng năm | Theo quy định hiện hành, kiểm lại mỗi đợt |
| Hỗ trợ thăm viếng mộ, di chuyển hài cốt | Thân nhân hoặc người thờ cúng | Theo lần, theo điều kiện | Theo quy định hiện hành |
| Bảo hiểm y tế, ưu đãi giáo dục | Thân nhân thuộc diện được hưởng | Ưu đãi không trả tiền mặt | Theo quy định của từng lĩnh vực |
Các khoản thăm viếng mộ và di chuyển hài cốt thường chỉ được nhớ đến khi gia đình cần. Nếu bạn dự định đưa người thân đi thăm mộ liệt sĩ ở tỉnh xa, hãy hỏi trước cán bộ chính sách về hỗ trợ đi lại và giấy tờ cần mang, vì thường phải có xác nhận trước chuyến đi.
Trợ cấp thờ cúng và chuyện ai đứng tên
Khi cha mẹ, vợ hoặc chồng liệt sĩ đều đã mất, việc thờ cúng thường được giao cho một người trong gia đình hoặc họ tộc. Người này đứng tên nhận trợ cấp thờ cúng theo năm. Việc chọn người do gia đình thống nhất, có biên bản hoặc văn bản ủy quyền theo mẫu, được địa phương xác nhận.
Rắc rối hay gặp nhất là người đứng tên thờ cúng chuyển nơi ở, ốm nặng hoặc qua đời mà gia đình chưa làm thủ tục giao cho người khác. Khoản trợ cấp có thể bị treo, trong khi việc thờ cúng vẫn diễn ra. Cách làm đúng là gia đình họp lại, thống nhất người mới, lập văn bản theo hướng dẫn của UBND xã, phường và nộp kèm giấy tờ của người cũ.
Nếu trong gia đình có ý kiến khác nhau về người đứng tên, nên giải quyết trong nội bộ trước khi nộp hồ sơ. Cơ quan nhà nước chỉ xác nhận theo thống nhất của gia đình; khi chưa thống nhất, hồ sơ sẽ phải chờ. Đây là việc nghĩa, đáng làm êm thấm hơn là đúng sai từng câu chữ.
Báo thay đổi đúng lúc để không phải hoàn trả
Trợ cấp của thân nhân liệt sĩ gắn với tình trạng của từng người: còn sống hay đã mất, còn trong độ tuổi hưởng hay không, còn đi học hay đã thôi học, còn sống cô đơn hay đã có người chăm sóc. Cơ quan chi trả không tự biết những thay đổi này ngay; họ biết qua báo cáo của gia đình, của thôn, tổ dân phố và qua dữ liệu dân cư khi được đồng bộ. Trong khoảng trễ đó, tiền vẫn chi theo tình trạng cũ.
Hệ quả là khoản chi thừa. Ví dụ giả định: một cụ là mẹ liệt sĩ mất vào đầu năm, gia đình bận việc tang nên tới giữa năm mới báo. Những tháng tiền vẫn về sau khi cụ mất sẽ phải hoàn trả, và việc gom lại khoản tiền đã lỡ chi tiêu thường làm gia đình khó xử. Trường hợp ngược lại, con liệt sĩ vẫn đang học mà quên nộp giấy xác nhận đúng hạn, tiền có thể bị tạm dừng dù người con vẫn đủ điều kiện.
Cách tránh là gắn việc báo thay đổi vào những mốc dễ nhớ: làm khai tử xong thì báo luôn cho cán bộ chính sách; đầu mỗi năm học thì xin giấy xác nhận đang học cho con liệt sĩ còn hưởng; khi có người về ở chăm sóc cụ lâu dài thì hỏi lại điều kiện nuôi dưỡng. Ghi các mốc này vào sổ theo dõi của gia đình, cạnh bảng tính tiền.
Rà lại quyền lợi của một gia đình liệt sĩ
Với gia đình đã qua nhiều thế hệ, một lần rà soát kỹ thường phát hiện được khoản bị treo hoặc đứng tên chưa đúng. Trình tự gợi ý:
- Liệt kê mọi thân nhân của liệt sĩ còn sống, ghi rõ quan hệ, năm sinh, nơi ở hiện tại.
- Với từng người, ghi khoản đang hưởng: tuất, nuôi dưỡng, bảo hiểm y tế. Đánh dấu người đã dừng hưởng và lý do.
- Xác định người đang đứng tên thờ cúng; kiểm xem người đó còn đủ điều kiện, còn ở địa phương không.
- So hệ số các khoản với văn bản hiện hành, nhất là mức theo số liệt sĩ.
- Ghi các câu hỏi chưa rõ thành danh sách, mang theo bản sao Bằng Tổ quốc ghi công, giấy báo tử liệt sĩ, quyết định hưởng tuất đến UBND xã, phường.
Ví dụ giả định: bà là vợ liệt sĩ, hệ số tuất 1,0 cộng trợ cấp nuôi dưỡng 1,0 do sống một mình, mức chuẩn giả định 2,4 triệu đồng; mỗi tháng bà nhận 4,8 triệu đồng. Nếu cháu về ở hẳn để chăm bà, gia đình nên hỏi xem điều kiện sống cô đơn có còn không, để tránh chi thừa phải hoàn lại sau này. Con số chỉ để minh hoạ phép tính.
Câu hỏi thường gặp
Con liệt sĩ đã trên 18 tuổi còn được trợ cấp tuất không?
Tuỳ trường hợp. Con liệt sĩ thường hưởng tuất trong độ tuổi văn bản quy định, được kéo dài nếu đang đi học hoặc bị khuyết tật theo điều kiện cụ thể. Ngoài các trường hợp đó, trợ cấp tuất của người con dừng, nhưng một số ưu đãi khác như ưu đãi học tập hay bảo hiểm y tế có thể vẫn áp dụng theo quy định.
Mẹ có hai con là liệt sĩ được hưởng gấp đôi không?
Không nhất thiết gấp đôi. Văn bản phân biệt mức tuất theo số liệt sĩ mà một người là thân nhân, mỗi trường hợp ứng với một hệ số riêng. Bạn tra đúng dòng trong bảng hệ số hiện hành hoặc hỏi cán bộ chính sách để biết mức áp dụng.
Vợ liệt sĩ đã tái giá có được hưởng tuất không?
Có quy định riêng cho trường hợp này, thường gắn với việc người đó đã nuôi con liệt sĩ đến tuổi trưởng thành hoặc chăm sóc cha mẹ liệt sĩ khi còn sống. Điều kiện cụ thể cần đối chiếu văn bản hiện hành; hãy mang giấy tờ chứng minh đến cơ quan quản lý để được xem xét.
Người đứng tên thờ cúng mất thì làm sao để giao cho người khác?
Gia đình họp, thống nhất người thờ cúng mới, lập văn bản theo mẫu hướng dẫn và nộp cho UBND xã, phường kèm giấy tờ của người cũ. Sau khi được xác nhận, trợ cấp thờ cúng sẽ chuyển sang người mới từ kỳ tiếp theo.
Trợ cấp thờ cúng có tăng khi mức chuẩn tăng không?
Tuỳ cách văn bản hiện hành quy định khoản này: nếu tính theo mức chuẩn thì tăng theo, nếu quy định theo cách khác thì không. Mỗi lần có văn bản điều chỉnh, hãy kiểm phần nói về trợ cấp thờ cúng hoặc hỏi cán bộ chính sách.
Đi thăm mộ liệt sĩ ở tỉnh khác có được hỗ trợ không?
Thân nhân hoặc người thờ cúng liệt sĩ thường được hỗ trợ một phần chi phí thăm viếng mộ theo quy định, có giới hạn số lần và số người. Cần làm thủ tục xác nhận trước chuyến đi, nên hỏi UBND xã, phường nơi cư trú trước khi lên đường.