DieuChinh.comĐiều Chỉnh
Trợ cấp xã hội khi được điều chỉnh

Trợ cấp hưu trí xã hội theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024: ai hưởng, điều chỉnh ra sao

Trợ cấp hưu trí xã hội dành cho người cao tuổi không có lương hưu: điều kiện tuổi theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, khác gì trợ cấp xã hội cũ, khi nào được điều chỉnh.

Elderly man sitting on a wooden bench outside a coffee farm house in Dak Lak, holding a plain envelope on his knees, face turned away, late morning sun

Trợ cấp hưu trí xã hội là khoản tiền hằng tháng do ngân sách nhà nước bảo đảm cho người cao tuổi không có lương hưu và không có trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, được Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định thành một tầng riêng trong hệ thống an sinh. Người không đóng bảo hiểm xã hội hoặc đóng chưa đủ để có lương hưu, khi tới độ tuổi luật định, vẫn có một khoản tối thiểu hằng tháng kèm thẻ bảo hiểm y tế.

Bài này giải thích ai thuộc diện, chế độ này khác gì trợ cấp xã hội cho người cao tuổi trước đây, và mức trợ cấp được điều chỉnh theo cơ chế nào. Không có mức tiền hiện hành ở đây; khi cần, tra văn bản hướng dẫn mới nhất hoặc hỏi UBND xã, phường.

Tầng an sinh cho người không có lương hưu

Hệ thống an sinh tuổi già ở Việt Nam có thể hình dung thành nhiều tầng. Tầng cơ bản nhất là trợ cấp hưu trí xã hội, do ngân sách chi trả, không cần đóng góp trước. Tầng tiếp theo là lương hưu từ bảo hiểm xã hội bắt buộc hoặc tự nguyện, có được nhờ quá trình đóng. Phía trên là các khoản tích luỹ tự nguyện khác. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đưa tầng cơ bản vào luật một cách rõ ràng, thay cho cách trước đây người rất cao tuổi không có lương hưu được hưởng qua chính sách trợ giúp xã hội.

Ý nghĩa thực tế là người làm nông, buôn bán nhỏ, làm thuê không hợp đồng suốt đời, khi về già vẫn có một khoản đều đặn hằng tháng. Khoản này không lớn và không thay được lương hưu, nhưng cùng với thẻ bảo hiểm y tế, nó giúp người cao tuổi bớt phụ thuộc hoàn toàn vào con cháu.

Cũng vì là tầng tối thiểu, trợ cấp hưu trí xã hội không tính theo tiền lương đã đóng như lương hưu. Mọi người cùng diện nhận cùng mức chung do Chính phủ quy định, cộng thêm phần hỗ trợ nếu tỉnh nơi cư trú có quy định riêng.

Ai thuộc diện hưởng

Điều kiện tuổi. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, công dân Việt Nam từ đủ 75 tuổi trở lên thuộc diện xét hưởng; người từ đủ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo cũng thuộc diện. Mốc tuổi này đã hạ so với chính sách cũ. Văn bản hướng dẫn có thể quy định thêm chi tiết, nên tra lại trước khi làm hồ sơ.

Không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng. Người đang nhận lương hưu hay một khoản trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng khác không thuộc diện. Điều kiện này là ranh giới giữa tầng hưu trí xã hội và tầng bảo hiểm xã hội.

Có văn bản đề nghị. Chế độ không tự động; người cao tuổi hoặc người thân phải làm tờ khai đề nghị tại UBND xã, phường nơi cư trú. Mẫu tờ khai và giấy tờ kèm theo hỏi tại bộ phận một cửa của xã.

Một số trường hợp không hưởng. Văn bản có loại trừ một số trường hợp, ví dụ người đang hưởng chế độ hằng tháng khác theo quy định. Danh sách loại trừ cụ thể nên đọc trong văn bản hướng dẫn hoặc hỏi cán bộ, đừng suy đoán.

So với trợ cấp xã hội cho người cao tuổi trước đây

Nhiều gia đình hỏi ông bà mình đang hưởng chế độ nào. Bảng sau so sánh ở mức nguyên tắc; chi tiết từng điểm tra văn bản hiện hành.

Khía cạnhTrợ cấp hưu trí xã hộiTrợ cấp xã hội diện người cao tuổi
Căn cứLuật Bảo hiểm xã hội 2024 và văn bản hướng dẫnChính sách trợ giúp xã hội đối với đối tượng bảo trợ
Điều kiện cốt lõiĐủ tuổi luật định và không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng thángHoàn cảnh khó khăn: hộ nghèo, không có người phụng dưỡng và các diện quy định
Cách tính tiềnMức trợ cấp do Chính phủ quy định, tỉnh có thể hỗ trợ thêmMức chuẩn trợ giúp xã hội nhân hệ số theo diện và nhóm tuổi
Bảo hiểm y tếNgân sách đóngNgân sách đóng
Nộp đề nghị ở đâuUBND xã, phường nơi cư trúUBND xã, phường nơi cư trú

Điểm quan trọng: một người không đồng thời hưởng hai khoản cho cùng một lý do tuổi già. Khi chế độ mới có hiệu lực, có quy định chuyển tiếp để người đang hưởng trợ cấp xã hội không bị thiệt. Nếu ông bà vừa là người cao tuổi vừa thuộc diện khác như người khuyết tật, cách tính khoản nào cao hơn cần hỏi xã theo hồ sơ cụ thể.

Mức trợ cấp được điều chỉnh theo cơ chế nào

Luật giao Chính phủ quy định mức trợ cấp hưu trí xã hội và xem xét điều chỉnh phù hợp với khả năng ngân sách, điều kiện kinh tế, xã hội trong từng thời kỳ. Nghĩa là không có lịch tăng cố định hằng năm, cũng không có tỷ lệ tăng gắn sẵn vào chỉ số giá. Mỗi lần điều chỉnh là một quyết định chính sách riêng, ghi rõ mức mới và ngày áp dụng.

Song song với mức chung, tỉnh có thể dùng ngân sách địa phương hỗ trợ thêm cho người hưởng trong tỉnh, và có thể mở rộng thêm diện được hỗ trợ tuỳ khả năng. Vì vậy hai người cùng tuổi, cùng không có lương hưu, ở hai tỉnh khác nhau có thể nhận số tiền khác nhau.

Khi có tin điều chỉnh, gia đình làm như với mọi khoản trợ cấp khác: đọc văn bản đã ban hành chứ không đọc tin về dự thảo, ghi ngày áp dụng, so số tiền nhận ở kỳ đầu sau ngày đó, và hỏi xã nếu chưa đổi. Không có thủ tục nào phải đóng phí để được nhận mức mới.

Người có đóng bảo hiểm xã hội nhưng chưa đủ năm để có lương hưu

Đây là nhóm dễ băn khoăn nhất. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có quy định cho người đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ số năm đóng để hưởng lương hưu, và chưa đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội: người đó có thể được nhận trợ cấp hằng tháng từ chính số tiền mình đã đóng, trong một khoảng thời gian, trước khi bước sang tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Ngoài ra còn các lựa chọn khác như tiếp tục đóng để đủ năm.

Mỗi lựa chọn kéo theo hệ quả khác nhau về khoản tiền hằng tháng, về thẻ bảo hiểm y tế, và về việc sau này có thuộc diện trợ cấp hưu trí xã hội hay không. Bài này không khuyên chọn hướng nào, kể cả việc nhận bảo hiểm xã hội một lần, vì quyết định phụ thuộc sức khoẻ, thu nhập và hoàn cảnh gia đình. Điều nên làm là hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở để được giải thích hệ quả từng hướng theo đúng quá trình đóng của mình.

Cách chuẩn bị trước buổi hỏi: tra quá trình đóng trên ứng dụng VssID, ghi tổng số năm, số tháng đã đóng, ngày sinh theo căn cước, và các câu muốn hỏi. Người thân đi cùng ghi chép lại câu trả lời. Đi một lần, hỏi đủ, đỡ phải quay lại nhiều lần.

Những hiểu nhầm hay gặp

"Đủ tuổi là tự có tiền." Không đúng. Chế độ cần văn bản đề nghị. Nhiều người cao tuổi ở vùng xa đủ điều kiện nhưng chưa nhận vì không ai làm tờ khai giúp. Trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, chi hội người cao tuổi có thể giúp rà danh sách và nhắc gia đình.

"Trợ cấp hưu trí xã hội là lương hưu của người nông dân." Chỉ đúng một phần. Đây là khoản tối thiểu do ngân sách bảo đảm, không phụ thuộc quá trình đóng, nên mức thấp hơn nhiều so với lương hưu của người có đủ năm đóng. Người còn trẻ muốn có lương hưu khi về già vẫn cần tham gia bảo hiểm xã hội.

"Có con giàu thì không được hưởng." Điều kiện của chế độ này dựa vào tuổi và việc không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng; riêng nhóm từ đủ 70 đến dưới 75 tuổi còn xét hộ nghèo, cận nghèo. Hoàn cảnh của con cái không phải điều kiện như ở chính sách trợ giúp xã hội. Dù vậy, chi tiết loại trừ cần tra văn bản hướng dẫn.

"Chuyển sang chế độ mới thì mất thẻ bảo hiểm y tế cũ." Người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội được ngân sách đóng bảo hiểm y tế. Khi chuyển chế độ, thẻ có thể được cấp lại theo mã đối tượng mới; hỏi xã để không bị gián đoạn khi đi khám.

"Ai gọi điện báo được nhận trợ cấp mới thì cứ làm theo." Không. Cơ quan nhà nước không gọi điện đòi chuyển tiền hay đòi mã xác thực để giải quyết chế độ. Người cao tuổi là nhóm hay bị nhắm tới; dặn ông bà cúp máy và hỏi con cháu hoặc xã.

Chuẩn bị hồ sơ đề nghị cho ông bà

Thủ tục cụ thể làm theo hướng dẫn của UBND xã, phường. Phần dưới là việc gia đình nên chuẩn bị trước để đi một lần là xong:

  1. Kiểm ngày sinh trên căn cước của ông bà; mốc tuổi tính theo ngày sinh ghi trên giấy tờ.
  2. Xác nhận ông bà không có lương hưu, không đang nhận trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng. Nếu từng đóng, tra quá trình đóng để mang theo.
  3. Nếu xét theo diện hộ nghèo, hộ cận nghèo, kiểm tình trạng hộ trong danh sách năm hiện hành.
  4. Hỏi xã mẫu tờ khai hiện hành và cách nhận tiền: tiền mặt tại điểm chi trả hay qua tài khoản.
  5. Nếu ông bà không tự đi được, hỏi xã về uỷ quyền, mang theo giấy tờ của người được uỷ quyền.
  6. Nộp hồ sơ, ghi lại ngày nộp, tên cán bộ tiếp nhận và hẹn ngày có kết quả.

Khi có quyết định, đọc kỹ dòng ghi ngày bắt đầu hưởng và số tiền. Chụp lại, lưu cùng các giấy tờ khác của ông bà.

Câu hỏi thường gặp

Ông bà từng nhận bảo hiểm xã hội một lần thì có được trợ cấp hưu trí xã hội không?

Điều kiện then chốt là đủ tuổi và không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng. Trường hợp đã nhận một lần cần xem văn bản hướng dẫn hiện hành có loại trừ hay không. Gia đình nên hỏi trực tiếp xã hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở với hồ sơ cụ thể.

Trợ cấp hưu trí xã hội có kèm thẻ bảo hiểm y tế không?

Có. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội được ngân sách đóng bảo hiểm y tế. Kiểm hạn thẻ hằng năm và mang theo khi đi khám để được hưởng đúng quyền lợi.

Mức trợ cấp hưu trí xã hội có tăng hằng năm không?

Không có lịch tăng cố định. Chính phủ xem xét điều chỉnh tùy khả năng ngân sách và điều kiện kinh tế từng thời kỳ. Tỉnh có thể hỗ trợ thêm. Khi có văn bản mới, mức mới áp dụng từ ngày ghi trong văn bản.

Đang ở với con tại tỉnh khác thì nộp hồ sơ ở đâu?

Hồ sơ nộp tại UBND xã, phường nơi người cao tuổi cư trú theo thông tin cư trú. Nếu ông bà đã chuyển nơi ở hẳn, cập nhật cư trú trước rồi mới nộp. Mức hỗ trợ thêm của tỉnh, nếu có, theo nơi cư trú.

Người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội qua đời thì gia đình được hỗ trợ gì?

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định người lo mai táng được hỗ trợ chi phí mai táng. Gia đình báo tử tại xã và hỏi thủ tục hỗ trợ cùng lúc. Chi tiết thủ tục tử tuất, mai táng có ở trang chuyên về việc này trong hệ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138