DieuChinh.comĐiều Chỉnh
Tự tính lương hưu

Mức bình quân tiền lương đóng BHXH khi làm doanh nghiệp: tính từ sổ của chính bạn

Mức bình quân tiền lương đóng BHXH của người làm doanh nghiệp lấy toàn bộ quá trình, quy đổi theo trượt giá. Cách tách giai đoạn, nhân, cộng, chia và kiểm lỗi.

Young Vietnamese office worker in Da Nang at a cafe corner table, phone face down beside an open blank notebook, writing columns with a pen, rain on the window behind

Với người làm doanh nghiệp, mức bình quân tiền lương để tính lương hưu là trung bình của toàn bộ tiền lương đã đóng bảo hiểm xã hội trong cả quá trình, sau khi từng năm được nhân với hệ số điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng. Không lấy riêng mấy năm cuối, không lấy tháng lương cao nhất.

Hiểu điều này giúp bạn trả lời hai câu hay gặp: vì sao lương hưu thấp hơn nhiều so với lương lúc sắp nghỉ, và vì sao một người đóng trên lương cơ bản thấp suốt mười năm sẽ thấy hậu quả rõ nhất ở chính con số này. Bài hướng dẫn cách tự lấy bình quân từ dữ liệu trên VssID, với ví dụ giả định và các lỗi hay gặp khi tính tay.

Tiền lương làm căn cứ đóng là con số nào

Thứ được đưa vào bình quân không phải thu nhập bạn mang về nhà mà là tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, với người làm theo hợp đồng lao động, khoản này gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương, và các khoản bổ sung khác được thoả thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương. Những khoản như thưởng theo kết quả kinh doanh, tiền ăn giữa ca, hỗ trợ đi lại theo loại được loại trừ thì không nằm trong đó.

Thực tế ở nhiều doanh nghiệp nhỏ, hợp đồng ghi một mức lương cơ bản thấp, phần còn lại chia ra thành nhiều khoản hỗ trợ. Bảo hiểm xã hội chỉ đóng trên phần ghi trong hợp đồng. Trong ngắn hạn, cả hai bên đều thấy đóng ít đi; trong dài hạn, chính phần chênh đó biến mất khỏi lương hưu, vì mức bình quân được lấy từ con số trong sổ, không từ phiếu lương thật.

Tiền lương làm căn cứ đóng có mức sàn và mức trần theo quy định. Mức trần tính theo bội số của mức tham chiếu; ai có thu nhập vượt trần thì phần vượt không được ghi nhận. Khi tự tính, cứ dùng đúng con số hiện trên VssID cho từng giai đoạn, đừng thay bằng lương bạn nhớ.

Vì sao lấy cả quá trình chứ không lấy năm cuối

Nguyên tắc đóng hưởng. Lương hưu phản ánh những gì đã đóng vào quỹ suốt quá trình làm việc. Lấy cả quá trình giúp người đóng đều đặn hai mươi năm không bị thiệt so với người chỉ tăng mạnh mức đóng trong vài năm sát tuổi nghỉ.

Chặn việc đẩy mức đóng ở cuối. Nếu chỉ lấy vài năm cuối, đơn vị và người lao động dễ thoả thuận nâng mức đóng ngay trước khi nghỉ để lương hưu cao lên mà quỹ không thu tương xứng. Lấy toàn bộ quá trình khiến cách làm này gần như vô nghĩa.

Đổi lại, tiền cũ phải được quy đổi. Một triệu đồng đóng cách đây hai mươi năm không mua được bằng một triệu bây giờ. Vì vậy từng năm đóng cũ được nhân với hệ số điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng, công bố hằng năm, trước khi cộng vào bình quân.

Hệ quả cho người lương tăng nhanh. Ai có mức lương tăng mạnh ở nửa sau sự nghiệp sẽ thấy mức bình quân thấp hơn lương cuối khá xa, vì những năm lương thấp ban đầu kéo trung bình xuống. Đây là điều bình thường của cách tính, không phải sai sót. Ngược lại, người có lương ổn định suốt quá trình sẽ thấy bình quân khá gần với lương cuối sau khi quy đổi, nên cùng một mức lương cuối, hai người có đường lương khác nhau sẽ cầm hai quyết định hưởng khác nhau.

Tự lấy bình quân từ VssID

Chuẩn bị một tờ giấy kẻ năm cột: giai đoạn, số tháng, mức đóng, hệ số điều chỉnh, thành tiền quy đổi. Sau đó làm lần lượt:

  1. Trên VssID, mở phần quá trình tham gia bảo hiểm xã hội, xem từng dòng từ tháng nào đến tháng nào, mức tiền lương đóng bao nhiêu, đơn vị nào.
  2. Mỗi lần mức đóng thay đổi là một giai đoạn mới. Ghi số tháng của giai đoạn đó, không gộp hai mức khác nhau vào một dòng.
  3. Nếu một giai đoạn kéo qua nhiều năm, tách theo từng năm dương lịch, vì hệ số điều chỉnh được công bố theo năm.
  4. Ghi hệ số điều chỉnh tương ứng với từng năm, lấy từ văn bản hiện hành áp cho năm bạn bắt đầu hưởng; chưa có thì tạm để một con số thận trọng và đánh dấu để tra lại.
  5. Với mỗi dòng: mức đóng nhân số tháng nhân hệ số, ra thành tiền quy đổi.
  6. Cộng cột thành tiền quy đổi, cộng cột số tháng, rồi lấy tổng tiền chia cho tổng tháng. Kết quả là mức bình quân tiền lương của bạn.

Bảng nên làm trên giấy hoặc bảng tính, miễn mỗi dòng có đủ năm cột để sau này đối chiếu. Khi có hệ số chính thức của năm nghỉ hưu, chỉ cần thay cột thứ tư là ra kết quả mới.

Ví dụ giả định: một người làm ba công ty

Ví dụ giả định, không phải mức thật, hệ số cũng là số tự đặt để dễ tính: anh Bình làm ở ba công ty tại Bắc Ninh, tổng 24 năm đóng.

Giai đoạnSố thángMức đóng mỗi thángHệ số giả địnhThành tiền quy đổi
Công ty may, 6 năm đầu722,5 triệu2,2396 triệu
Công ty điện tử, 10 năm1205 triệu1,5900 triệu
Công ty điện tử, 4 năm sau tăng lương488 triệu1,15441,6 triệu
Công ty logistics, 4 năm cuối4811 triệu1,0528 triệu
Cộng2882.265,6 triệu

Mức bình quân bằng 2.265,6 triệu chia 288 tháng, khoảng 7,87 triệu đồng. Lương cuối của anh Bình là 11 triệu, nhưng con số được nhân với tỷ lệ hưởng là gần 7,9 triệu. Với 24 năm của nam, tỷ lệ là 53%, lương hưu tháng đầu khoảng 4,17 triệu đồng theo ví dụ.

Để ý giai đoạn đầu: mức đóng chỉ 2,5 triệu nhưng nhờ hệ số lớn nên phần quy đổi không quá nhỏ. Hệ số càng lớn với năm càng xa là để bù lại sự mất giá của đồng tiền. Nếu bỏ qua hệ số và cộng thẳng số danh nghĩa, bình quân của anh Bình chỉ còn khoảng 5,9 triệu, thấp hơn khoảng một phần tư so với cách tính đúng.

Lỗi hay gặp khi tự tính bình quân

Những sai lệch giữa bảng tự tính và con số chính thức thường rơi vào vài chỗ quen thuộc:

  • Dùng lương thực nhận thay cho mức đóng trong sổ, nhất là ở công ty đóng trên lương cơ bản.
  • Gộp hai mức đóng khác nhau vào một dòng, làm số tháng nhân sai mức.
  • Quên tách giai đoạn theo năm, dẫn tới nhân một hệ số cho cả mấy năm có hệ số khác nhau.
  • Bỏ sót giai đoạn ở công ty cũ chưa chốt sổ hoặc sổ cũ chưa gộp vào mã số hiện tại.
  • Tính cả các tháng công ty nợ đóng; các tháng này chưa được ghi nhận cho tới khi đóng bù.
  • Dùng hệ số của năm khác với năm bạn bắt đầu hưởng; mỗi năm có một bảng mới.

Nếu bảng của bạn chênh nhiều với con số cơ quan bảo hiểm xã hội đưa ra, đi lần lượt qua danh sách này trước khi đề nghị xem xét lại. Hầu hết chênh lệch có lời giải nằm trong dữ liệu chứ không phải trong công thức.

Bảo hiểm xã hội tự nguyện và người từng làm tự do

Thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cũng đi vào bình quân, nhưng con số dùng là mức thu nhập tháng bạn chọn để đóng, không phải tiền lương. Mức chọn nằm trong khung sàn và trần theo quy định, và cũng được nhân hệ số điều chỉnh theo chỉ số giá như tiền lương.

Người có cả thời gian bắt buộc và tự nguyện được tính bình quân chung, gộp hai loại theo số tháng. Nếu giai đoạn tự nguyện chọn mức thấp, trung bình chung sẽ bị kéo xuống; ngược lại, chọn mức cao trong giai đoạn tự nguyện có thể nâng trung bình. Đây là mô tả cơ chế, không phải gợi ý chọn mức; mức đóng phù hợp tuỳ khả năng tài chính của từng người.

Người từng làm tự do nhiều năm không tham gia thì những năm đó không có mặt trong bình quân lẫn trong số năm đóng. Chúng không kéo trung bình xuống, nhưng làm tỷ lệ hưởng thấp đi. Hai tác động này cần xem cùng nhau khi bạn ước lương hưu cho mình.

Khi mức đóng trong sổ thấp hơn thu nhập thật

Phát hiện này thường đến muộn, lúc người lao động ngồi làm bảng tự tính ở tuổi năm mươi. Trước khi kết luận bị thiệt, tách hai trường hợp. Trường hợp thứ nhất: đơn vị đóng đúng theo hợp đồng, chỉ là hợp đồng ghi mức lương thấp và phần còn lại là các khoản thuộc diện không tính đóng. Khi ấy không có sai phạm để khiếu nại; thứ có thể làm là trao đổi lại cơ cấu lương cho những năm tới.

Trường hợp thứ hai: có khoản trả đều đặn mỗi tháng, gắn với công việc, lẽ ra thuộc tiền lương làm căn cứ đóng nhưng lại bị tách ra thành khoản hỗ trợ. Đây là chỗ nên hỏi. Bắt đầu bằng bộ phận nhân sự của đơn vị, mang theo hợp đồng, phiếu lương vài tháng và bản quá trình đóng; nếu không được giải thích thoả đáng, bạn có thể hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đơn vị đóng hoặc tổ chức công đoàn.

Với giai đoạn đã qua ở công ty cũ, việc truy đóng phức tạp hơn và không phải lúc nào cũng làm được. Vì thế, kiểm mức đóng trên VssID nên là việc làm hằng năm chứ không phải việc của năm trước khi nghỉ. Vướng tranh chấp cụ thể về hợp đồng hay mức đóng, cần người có chuyên môn xem hồ sơ; bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc nhờ trợ giúp pháp lý ở địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Công ty đóng bảo hiểm trên lương cơ bản thấp thì lương hưu bị ảnh hưởng thế nào?

Mức bình quân lấy từ tiền lương ghi trong sổ, nên đóng trên lương thấp thì bình quân thấp và lương hưu thấp tương ứng, dù thu nhập thật cao hơn. Nếu khoản bạn được trả thường xuyên, ổn định lẽ ra phải tính vào lương đóng, bạn có thể hỏi bộ phận nhân sự hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội.

Có xem được mức đóng từng tháng ở đâu?

Ứng dụng VssID hiển thị quá trình tham gia theo từng giai đoạn kèm mức đóng và đơn vị. Nếu thấy giai đoạn thiếu hoặc mức đóng lạ, bạn có thể đề nghị cơ quan bảo hiểm xã hội cung cấp bản xác nhận quá trình đóng để đối chiếu chi tiết hơn.

Hệ số điều chỉnh lấy ở đâu khi tự tính?

Hệ số được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố hằng năm, áp cho người bắt đầu hưởng lương hưu trong năm đó. Bạn có thể hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở. Khi chưa có bảng của năm mình nghỉ, tạm dùng bảng gần nhất và ghi chú để cập nhật.

Những năm lương thấp lúc mới đi làm có kéo lương hưu xuống nhiều không?

Có kéo xuống, nhưng nhờ hệ số điều chỉnh theo chỉ số giá nên mức kéo không nặng như khi nhìn con số danh nghĩa. Mức độ ảnh hưởng tuỳ tỷ trọng số năm lương thấp so với cả quá trình; bảng tự tính sẽ cho bạn thấy rõ.

Làm thêm ở công ty thứ hai cùng lúc thì bình quân tính ra sao?

Người có nhiều hợp đồng lao động cùng lúc thường chỉ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc ở một nơi theo quy định, nên chỉ mức đóng ở nơi đó đi vào bình quân. Cách xác định nơi đóng có quy định riêng; hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nếu trường hợp của bạn phức tạp.

Thưởng Tết có được tính vào tiền lương đóng không?

Thưởng theo kết quả sản xuất kinh doanh và thưởng dịp lễ Tết thông thường không thuộc tiền lương làm căn cứ đóng. Khoản nào trả thường xuyên, ổn định mỗi kỳ trả lương mới đi vào. Ranh giới cụ thể tra theo văn bản hướng dẫn hiện hành.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138