Người làm hợp đồng trong cơ quan, đơn vị nhà nước được trả lương theo đúng điều khoản trong hợp đồng: có hợp đồng ghi lương bằng hệ số nhân với lương cơ sở như công chức, viên chức, có hợp đồng ghi một mức tiền cụ thể do hai bên thoả thuận. Kiểu ghi nào cũng phải bảo đảm không thấp hơn lương tối thiểu vùng nếu là hợp đồng lao động theo Bộ luật Lao động 2019.
Cách ghi lương quyết định chuyện tăng lương về sau: hợp đồng theo hệ số tự tăng khi lương cơ sở tăng; hợp đồng theo mức tiền thì không tự tăng, chỉ đổi khi ký phụ lục hoặc khi lương tối thiểu vùng tăng vượt mức đang trả. Bài giúp bạn đọc hợp đồng của mình, tự tính và biết hỏi gì. Bài không tư vấn vụ việc cụ thể; với tranh chấp, bạn nên hỏi luật sư, chẳng hạn qua AI Cố Vấn.
Ai đang làm hợp đồng trong cơ quan nhà nước
Người làm công việc hỗ trợ, phục vụ. Lái xe, bảo vệ, tạp vụ, kỹ thuật vận hành tòa nhà và một số công việc tương tự ở cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp thường được thực hiện theo hợp đồng lao động. Họ không phải công chức, viên chức.
Người làm chuyên môn ở đơn vị sự nghiệp theo hợp đồng lao động. Một số đơn vị sự nghiệp, nhất là đơn vị tự chủ, ký hợp đồng lao động với người làm chuyên môn trong phạm vi được phép, ví dụ giáo viên, nhân viên y tế hợp đồng ở một số nơi.
Viên chức làm việc theo hợp đồng làm việc. Đây là nhóm khác: viên chức ký hợp đồng làm việc sau khi trúng tuyển, xếp lương theo chức danh nghề nghiệp. Họ không thuộc diện "người làm hợp đồng" theo nghĩa của bài này, dù trên giấy cũng gọi là hợp đồng.
Người làm theo hợp đồng dịch vụ, khoán việc. Một số cơ quan thuê dịch vụ bảo vệ, vệ sinh qua doanh nghiệp. Khi đó người lao động là nhân viên của doanh nghiệp dịch vụ, lương do doanh nghiệp trả theo hợp đồng giữa họ với doanh nghiệp.
Hai kiểu ghi lương trong hợp đồng và hệ quả
Đọc điều khoản về tiền lương trong hợp đồng, bạn sẽ thấy một trong hai kiểu dưới đây, hoặc kết hợp:
| Nội dung | Lương theo hệ số | Lương theo mức tiền thoả thuận |
|---|---|---|
| Cách ghi | Hệ số theo bảng lương, nhân mức lương cơ sở hiện hành | Một số tiền cụ thể mỗi tháng |
| Khi lương cơ sở tăng | Tăng theo cùng tỷ lệ | Không tự tăng |
| Khi lương tối thiểu vùng tăng | Phải kiểm còn bằng hoặc cao hơn mức mới không | Nếu thấp hơn mức mới thì phải điều chỉnh lên |
| Nâng lương | Theo điều khoản nâng bậc trong hợp đồng hoặc quy chế | Theo thoả thuận, quy chế, ký phụ lục |
| Phụ cấp | Có thể có theo bảng của cơ quan | Ghi riêng nếu có |
Không kiểu nào tốt hơn tuyệt đối. Lương theo hệ số tăng đều theo các đợt điều chỉnh lương cơ sở nhưng gắn chặt với bảng lương; lương thoả thuận linh hoạt hơn nhưng phụ thuộc vào việc hai bên có chủ động xem lại hay không. Điều quan trọng là bạn biết hợp đồng của mình thuộc kiểu nào để không kỳ vọng sai.
Lương tối thiểu vùng áp vào người làm hợp đồng ở cơ quan nhà nước ra sao
Lương tối thiểu vùng là mức thấp nhất trả cho người lao động làm công việc giản đơn trong điều kiện bình thường, theo Bộ luật Lao động 2019, chia theo vùng địa bàn. Nó áp dụng cho người làm việc theo hợp đồng lao động, kể cả khi người sử dụng lao động là cơ quan, đơn vị nhà nước. Vì vậy, người lái xe, bảo vệ ký hợp đồng lao động với một cơ quan ở Đồng Nai vẫn phải được trả không thấp hơn mức tối thiểu của vùng nơi họ làm việc.
Khi lương tối thiểu vùng được điều chỉnh, cơ quan cần rà lại các hợp đồng. Với hợp đồng ghi theo hệ số, phép kiểm là nhân hệ số với lương cơ sở hiện hành rồi so với mức tối thiểu của vùng; với hợp đồng ghi mức tiền, so thẳng. Nếu thấp hơn, phải điều chỉnh cho bằng hoặc cao hơn mức mới. Sau sắp xếp địa giới hành chính năm 2025, địa bàn có thể được xếp lại vùng; bạn hỏi cơ quan hoặc UBND xã, phường để biết nơi làm việc của mình thuộc vùng nào theo văn bản hiện hành.
Lưu ý: mức tối thiểu là sàn của tiền lương theo công việc hoặc chức danh, chưa gồm các khoản như làm thêm giờ. Bạn không cộng tiền làm thêm vào để so với mức tối thiểu.
Tự kiểm lương hợp đồng của mình
Lấy hợp đồng và các phụ lục, cùng phiếu lương gần nhất, rồi làm theo thứ tự:
- Đọc điều khoản tiền lương: ghi theo hệ số hay theo mức tiền, có phụ cấp nào, trả mấy lần một tháng.
- Nếu theo hệ số, nhân hệ số với mức lương cơ sở hiện hành; nếu theo mức tiền, ghi con số đó.
- So với lương tối thiểu vùng hiện hành của nơi làm việc, tra văn bản mới nhất. Lương theo công việc phải bằng hoặc cao hơn.
- Kiểm điều khoản nâng lương: bao lâu xét một lần, điều kiện gì, đã tới kỳ chưa.
- Kiểm bảo hiểm: hợp đồng lao động từ một tháng trở lên thuộc diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc; mở VssID xem tiền lương làm căn cứ đóng có khớp với lương trong hợp đồng không.
- Ghi lại các điểm không khớp và hỏi bộ phận tổ chức, hành chính hoặc tài vụ của cơ quan.
Ví dụ giả định: hợp đồng ghi hệ số 1,50 của bảng lương nhân viên, mức lương cơ sở giả định 2.000.000 đồng, ra 3.000.000 đồng. Nếu mức tối thiểu vùng giả định của nơi làm việc là 3.500.000 đồng, khoản lương này thấp hơn sàn, cơ quan phải điều chỉnh. Các con số chỉ để minh hoạ, không phải mức thật.
Ví dụ giả định: hai người cùng làm lái xe, hai cách ghi lương
Anh Bình và anh Khoa cùng làm lái xe cho hai cơ quan ở Phú Thọ. Hợp đồng của anh Bình ghi lương bằng một hệ số trong bảng lương nhân viên nhân với mức lương cơ sở hiện hành; hợp đồng của anh Khoa ghi một mức tiền cụ thể. Ở thời điểm ký, hai khoản này bằng nhau. Mọi con số và tình tiết ở đây là ví dụ giả định.
Một năm sau, mức lương cơ sở được điều chỉnh. Lương của anh Bình tự tăng theo cùng tỷ lệ mà không cần ký gì thêm, chỉ cần cơ quan áp mức mới. Lương của anh Khoa đứng yên, vì hợp đồng ghi số tiền. Cùng năm đó, lương tối thiểu vùng cũng được điều chỉnh; cơ quan của anh Khoa kiểm lại thấy mức anh đang nhận vẫn cao hơn sàn mới, nên không bắt buộc phải tăng.
Anh Khoa không sai khi ký hợp đồng theo mức tiền, và cơ quan cũng không sai khi giữ nguyên lương nếu vẫn trên sàn. Nhưng từ ví dụ này, bạn thấy vì sao cần đọc điều khoản lương ngay từ đầu, và vì sao người làm hợp đồng theo mức tiền nên chủ động đề nghị xem lại lương định kỳ theo quy chế, thay vì chờ đợi cùng nhịp với các đợt điều chỉnh lương cơ sở.
Tăng lương cho người làm hợp đồng: dựa vào đâu
Với hợp đồng theo hệ số, ngoài phần tăng tự động theo lương cơ sở, có thể có nâng bậc theo thời gian nếu hợp đồng hoặc quy chế của cơ quan quy định áp dụng giống nhân viên trong bảng lương. Bạn cần đọc kỹ, vì không phải hợp đồng nào cũng có điều khoản này.
Với hợp đồng theo mức tiền, tăng lương dựa vào thoả thuận và quy chế. Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu người sử dụng lao động xây dựng thang lương, bảng lương, định mức lao động làm cơ sở tuyển dụng, trả lương; nhiều cơ quan áp dụng bảng lương nhân viên của Nhà nước làm thang lương cho người hợp đồng, có nơi tự xây dựng. Mỗi lần thay đổi mức lương, hai bên ký phụ lục hợp đồng, ghi rõ mức mới và ngày áp dụng.
Nếu bạn thấy mình làm việc lâu năm mà lương không đổi, cách đàng hoàng nhất là đề nghị xem lại bằng văn bản ngắn: nêu thời gian làm việc, công việc đang đảm nhận, mức lương hiện tại so với lương tối thiểu vùng và so với quy chế, kèm đề xuất. Tránh so sánh với đồng nghiệp cụ thể; hãy dựa vào công việc và quy định.
Những điều nên có trong hợp đồng trước khi ký
Người làm hợp đồng ở cơ quan nhà nước thường ngại hỏi vì nghĩ đây là "chỗ làm ổn định". Nhưng hợp đồng rõ ràng bảo vệ cả hai bên. Trước khi ký hoặc ký lại, bạn kiểm có đủ:
- Công việc cụ thể, địa điểm làm việc.
- Mức lương hoặc hệ số, cách tính khi lương cơ sở thay đổi nếu theo hệ số.
- Các khoản phụ cấp và điều kiện hưởng.
- Kỳ hạn trả lương, hình thức trả.
- Chế độ nâng lương, thời gian xét.
- Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.
- Thời giờ làm việc, làm thêm giờ và cách tính tiền làm thêm.
Nếu hợp đồng thiếu điều khoản quan trọng, bạn đề nghị bổ sung bằng phụ lục. Cơ quan nhà nước là người sử dụng lao động có trách nhiệm như mọi người sử dụng lao động khác theo Bộ luật Lao động 2019.
Từ hợp đồng sang viên chức, công chức: lương được tính lại thế nào
Nhiều người làm hợp đồng hy vọng được "vào biên chế". Về nguyên tắc, muốn trở thành công chức hay viên chức, bạn phải qua thi tuyển hoặc xét tuyển theo quy định; thời gian làm hợp đồng không tự động chuyển bạn thành viên chức. Khi trúng tuyển, bạn được xếp lương theo ngạch hoặc chức danh nghề nghiệp tương ứng.
Thời gian đã làm hợp đồng có đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, đúng chuyên môn, có thể được xem xét khi xếp bậc lương khởi điểm, theo điều kiện văn bản quy định. Vì vậy, giữ đủ hợp đồng, phụ lục và quá trình đóng bảo hiểm là việc có ích. Nếu bạn được miễn tập sự hoặc được tính thời gian xếp bậc nhờ quá trình đó, phần lương ngay khi vào ngạch sẽ khác người mới hoàn toàn.
Khi chuyển, hợp đồng lao động cũ chấm dứt và bạn ký hợp đồng làm việc hoặc nhận quyết định tuyển dụng mới. Bạn nên hỏi rõ cách thanh toán phép năm chưa nghỉ, thời điểm bắt đầu hưởng lương theo ngạch, và việc quá trình đóng bảo hiểm được nối tiếp ra sao để không có tháng nào bị trống.
Câu hỏi thường gặp
Người làm hợp đồng ở cơ quan nhà nước có được hưởng thu nhập tăng thêm không?
Tuỳ quy chế chi tiêu nội bộ của cơ quan. Một số nơi chi thu nhập tăng thêm cho cả người làm hợp đồng, một số nơi chỉ chi cho người trong biên chế. Bạn hỏi bộ phận tài vụ hoặc xin xem quy chế.
Hợp đồng ghi lương theo hệ số mà lương cơ sở tăng, cơ quan không tăng thì sao?
Nếu hợp đồng ghi rõ lương bằng hệ số nhân mức lương cơ sở hiện hành, khi mức này tăng thì lương phải được tính lại theo mức mới. Bạn đề nghị cơ quan thực hiện, kèm bản hợp đồng. Nếu không được giải quyết, có thể dùng các cơ chế giải quyết tranh chấp lao động, nên hỏi luật sư.
Người làm hợp đồng có được nghỉ phép năm như công chức không?
Người làm việc theo hợp đồng lao động được nghỉ hằng năm theo Bộ luật Lao động 2019, số ngày tuỳ điều kiện làm việc và thâm niên. Quy định cụ thể có thể khác với công chức, bạn đọc nội quy và hợp đồng.
Giáo viên hợp đồng có được tính thâm niên nhà giáo không?
Tuỳ loại hợp đồng và văn bản của ngành. Với hợp đồng lao động, phụ cấp thâm niên nhà giáo có thể không được áp dụng hoặc áp dụng theo điều kiện riêng. Bạn hỏi phòng tổ chức hoặc sở giáo dục nơi làm việc để biết chính xác.
Làm hợp đồng ở cơ quan nhà nước có được đóng bảo hiểm thất nghiệp không?
Người làm việc theo hợp đồng lao động thường thuộc diện tham gia bảo hiểm thất nghiệp theo quy định. Bạn kiểm trên VssID hoặc phiếu lương, nếu không thấy dòng này thì hỏi cơ quan.
Cơ quan có được trả lương hợp đồng thấp hơn lương tối thiểu vùng nếu làm bán thời gian không?
Với người làm không trọn thời gian, tiền lương được tính tương ứng với thời gian làm việc, và mức tối thiểu được quy đổi theo giờ hoặc theo thời gian thực làm. Bạn kiểm cách quy đổi trong văn bản lương tối thiểu hiện hành.