DieuChinh.comĐiều Chỉnh
Tự tính lương hưu

Cách tính lương hưu cán bộ, công chức, viên chức: hệ số, phụ cấp và số năm cuối

Lương hưu khu vực nhà nước tính từ hệ số lương và phụ cấp đóng BHXH, lấy bình quân một số năm cuối, quy đổi theo mức tại lúc hưởng. Cách tự tính bằng hệ số.

Vietnamese schoolteacher in her late fifties in Thanh Hoa tidying a staff room cupboard after class, folders stacked, empty classroom visible through doorway, soft afternoon light, back view

Lương hưu của người hưởng lương theo thang bảng của Nhà nước được tính bằng tỷ lệ hưởng nhân với bình quân tiền lương của một số năm cuối trước khi nghỉ, trong đó tiền lương mỗi tháng là tổng hệ số lương và các phụ cấp có đóng bảo hiểm xã hội, quy đổi theo mức lương cơ sở hoặc mức tham chiếu tại thời điểm hưởng.

Cách tính này khác hẳn khu vực doanh nghiệp ở hai điểm: không lấy toàn bộ quá trình mà lấy một số năm cuối, và không dùng hệ số trượt giá mà quy đổi hệ số theo mức đang áp dụng lúc nghỉ. Bài giúp giáo viên, y bác sĩ, công chức xã phường và viên chức đơn vị sự nghiệp tự tính theo hệ số, với ví dụ giả định, để chỉ còn một con số cần tra là mức hiện hành.

Những gì nằm trong tiền lương đóng của khu vực nhà nước

Hệ số lương theo ngạch, bậc. Phần nền của tiền lương đóng. Mỗi lần nâng bậc thường xuyên hoặc trước hạn, hệ số này tăng và tiền lương đóng tăng theo từ tháng có quyết định.

Phụ cấp chức vụ lãnh đạo. Người giữ chức vụ được tính thêm hệ số phụ cấp chức vụ vào tiền lương đóng trong thời gian giữ chức. Thôi giữ chức thì phần này dừng, trừ trường hợp được bảo lưu theo quy định.

Phụ cấp thâm niên vượt khung. Khi đã ở bậc cuối của ngạch, mỗi năm được thêm một phần trăm thâm niên vượt khung tính trên hệ số bậc cuối. Phần trăm này nằm trong tiền lương đóng nên tác động trực tiếp tới lương hưu của người làm lâu năm.

Phụ cấp thâm niên nghề. Một số ngành như giáo dục, quân đội, công an, kiểm sát, toà án, hải quan có phụ cấp thâm niên nghề, và khoản này được tính vào tiền lương đóng theo quy định của từng ngành.

Hệ số chênh lệch bảo lưu. Khi chuyển ngạch hay chuyển công tác mà hệ số mới thấp hơn, phần chênh được bảo lưu cũng nằm trong tiền lương đóng.

Những phụ cấp không tính. Phụ cấp ưu đãi theo nghề, phụ cấp khu vực, phụ cấp công vụ và một số khoản khác thường không thuộc tiền lương đóng. Danh mục chính xác tra theo văn bản hiện hành, vì đây là chỗ người tính tay hay cộng thừa.

Vì sao chỉ lấy một số năm cuối

Với khu vực nhà nước, luật không lấy trung bình cả quá trình mà lấy bình quân của một số năm cuối trước khi nghỉ hưu. Số năm này phụ thuộc thời điểm bạn bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội: người tham gia từ rất sớm được lấy ít năm cuối, người tham gia càng muộn thì số năm lấy bình quân càng dài, và với người bắt đầu từ những năm gần đây, cách tính tiến tới toàn bộ thời gian đóng.

Lý do lịch sử của cách làm này là thang bảng lương nhà nước tăng theo thâm niên khá đều, nên vài năm cuối phản ánh khá sát cả quá trình đóng của một người làm liên tục. Lộ trình kéo dài số năm là để dần tiến tới cùng một nguyên tắc với khu vực doanh nghiệp, tức phản ánh cả quá trình đóng chứ không chỉ chặng cuối.

Khi tự tính, đừng đoán số năm của mình. Tra bảng trong văn bản hướng dẫn theo năm bắt đầu tham gia, hoặc hỏi bộ phận tổ chức cán bộ của đơn vị. Lấy nhầm năm năm thay vì mười năm có thể làm bình quân lệch đáng kể, nhất là với người được nâng bậc hay bổ nhiệm chức vụ trong những năm gần nghỉ.

Quy đổi theo mức tại thời điểm hưởng

Tiền lương của từng tháng trong những năm cuối không được giữ ở con số tiền đồng lúc đó. Thay vào, hệ số của tháng đó, gồm hệ số lương cộng các phụ cấp có đóng, được nhân với mức lương cơ sở hoặc mức tham chiếu tại thời điểm bạn bắt đầu hưởng lương hưu.

Nhờ vậy, những năm hệ số tương đương nhau thì cho cùng một số tiền, bất kể năm đó lương cơ sở là bao nhiêu. Đây cũng là lý do phần nhà nước không cần hệ số trượt giá: việc quy về mức hiện hành đã làm thay chức năng đó.

Hệ quả thực tế rất tiện cho người tự tính. Bạn chỉ cần làm việc với hệ số, ra một hệ số bình quân, rồi nhân với tỷ lệ hưởng. Kết quả cuối có dạng “lương hưu bằng chừng ấy lần mức tham chiếu”. Đến lúc nghỉ, chỉ việc tra mức đang áp dụng và nhân vào. Mỗi khi mức này thay đổi trước ngày bạn nghỉ, con số tiền đổi theo mà công thức của bạn không phải làm lại.

Ví dụ giả định: một cô giáo ở Thanh Hoá

Ví dụ giả định, không phải trường hợp thật: cô Hằng dạy tiểu học, nghỉ hưu đúng tuổi với 30 năm đóng; giả định số năm cuối được lấy bình quân là 10 năm.

  1. Sáu năm đầu trong mười năm cuối: hệ số lương cộng thâm niên nghề cộng thâm niên vượt khung, tất cả có đóng, tổng giả định 4,0. Nhân 72 tháng được 288.
  2. Bốn năm sau: sau khi nâng bậc và tăng phần trăm thâm niên, tổng hệ số giả định 4,4. Nhân 48 tháng được 211,2.
  3. Cộng hai phần được 499,2, chia 120 tháng, ra hệ số bình quân 4,16.
  4. Tỷ lệ hưởng của nữ với 30 năm là 75%.
  5. Lương hưu bằng 4,16 nhân 75%, tức khoảng 3,12 lần mức tham chiếu hoặc lương cơ sở tại thời điểm hưởng.
  6. Để hình dung, giả định mức đó là 1 triệu đồng cho dễ nhân, lương hưu là 3,12 triệu. Mức thật khác hẳn và phải tra lại; con số 1 triệu chỉ để minh hoạ phép nhân.

Ví dụ cho thấy vì sao lương hưu của giáo viên, y bác sĩ làm lâu năm thường được nói theo “mấy lần lương cơ sở”: với họ, cách diễn đạt đó đúng với bản chất phép tính.

Nâng bậc, bổ nhiệm và cải cách tiền lương

Vì chỉ một số năm cuối đi vào bình quân, những thay đổi về hệ số trong giai đoạn này có trọng lượng lớn. Một lần nâng bậc hay một phần trăm thâm niên vượt khung cộng thêm ở những năm cuối đều kéo bình quân lên. Có cơ chế nâng bậc lương trước thời hạn khi có thông báo nghỉ hưu cho người đủ điều kiện; hỏi bộ phận tổ chức cán bộ của đơn vị xem bạn có thuộc diện này không.

Ngược lại, thôi giữ chức vụ vài năm trước khi nghỉ, nếu không được bảo lưu, sẽ làm phần phụ cấp chức vụ biến mất khỏi những năm cuối. Đây là điều nên biết trước để hiểu con số, không phải để tính toán né tránh.

Về cải cách tiền lương theo vị trí việc làm: khi hệ thống hệ số được thay bằng bảng lương mới, cách quy đổi những năm đã đóng theo hệ số sang cách tính mới sẽ do văn bản hướng dẫn quy định. Bài không suy đoán chi tiết. Lời khuyên duy nhất là giữ đầy đủ quyết định nâng bậc, bổ nhiệm, chuyển ngạch của mình, vì đó là bằng chứng tốt nhất khi cần đối chiếu sau này.

Trường hợp không đi theo cách tính này

Không phải ai làm trong cơ quan nhà nước cũng được tính theo nhánh hệ số. Mấy trường hợp cần tách riêng:

  • Người làm hợp đồng trong cơ quan, đơn vị sự nghiệp nhưng được trả lương theo thoả thuận chứ không theo hệ số: phần này đi theo cách tính của khu vực tự quyết định tiền lương.
  • Người có thời gian làm doanh nghiệp trước hoặc sau khi vào nhà nước: tính bình quân chung hai phần, có bài riêng trong danh mục.
  • Quân nhân, công an và người làm công tác cơ yếu có quy định riêng về tuổi và cách tính ở một số điểm; dùng hướng dẫn của ngành.
  • Người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thôn, tổ dân phố: việc tham gia bảo hiểm xã hội và mức đóng có quy định riêng, cần hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội cơ sở.
  • Người nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động: tỷ lệ hưởng bị trừ theo số năm nghỉ sớm, phần bình quân vẫn tính như trên.

Nếu bạn thuộc một trong các trường hợp này, dùng ví dụ trong bài để hiểu cơ chế, rồi hỏi bộ phận tổ chức cán bộ hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội để có cách tính đúng cho hồ sơ của mình.

Kiểm hệ số của mình trước khi tính

Bảng tự tính của khu vực nhà nước chỉ đúng khi tổng hệ số mỗi giai đoạn đúng. Trước khi nhân, rà lại từng thành phần theo danh sách:

  • Hệ số lương theo ngạch, bậc ở từng giai đoạn, khớp với quyết định nâng bậc gần nhất của giai đoạn đó.
  • Phụ cấp chức vụ: có hay không, từ tháng nào tới tháng nào, có được bảo lưu sau khi thôi giữ chức không.
  • Phần trăm thâm niên vượt khung: bắt đầu từ năm nào, mỗi năm tăng ra sao, tính trên hệ số nào.
  • Phụ cấp thâm niên nghề: ngành bạn có hay không, phần trăm hiện hưởng, có giai đoạn nào bị gián đoạn không.
  • Hệ số chênh lệch bảo lưu nếu từng chuyển ngạch hoặc chuyển công tác.
  • Những khoản không tính đóng đã bị loại ra chưa, nhất là phụ cấp ưu đãi nghề và phụ cấp khu vực.

Đối chiếu danh sách này với mức đóng trên VssID cho từng giai đoạn. Nếu tổng hệ số trên giấy của bạn khác với mức đóng hệ thống ghi nhận, hỏi bộ phận tổ chức cán bộ trước, vì đơn vị là nơi kê khai mức đóng hằng tháng.

Làm việc này khi còn vài năm nữa mới nghỉ thì còn thời gian để đơn vị điều chỉnh; để tới lúc nhận quyết định hưởng mới phát hiện thì thủ tục xem xét lại phức tạp hơn nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Lương hưu công chức có được tính trên lương cuối cùng không?

Không chỉ tháng cuối. Bình quân được lấy trên một số năm cuối, số năm dài hay ngắn tuỳ thời điểm bạn bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội. Tra số năm áp cho mình ở văn bản hướng dẫn hoặc hỏi bộ phận tổ chức cán bộ của đơn vị.

Phụ cấp ưu đãi nghề của giáo viên có tính vào lương hưu không?

Phụ cấp ưu đãi theo nghề thường không thuộc tiền lương đóng bảo hiểm xã hội nên không đi vào bình quân. Phụ cấp thâm niên nghề thì có tính. Ranh giới cụ thể theo văn bản hiện hành của ngành; kiểm lại trước khi đưa vào bảng tự tính.

Khi lương cơ sở tăng trước ngày nghỉ hưu thì sao?

Vì phần nhà nước được quy đổi theo mức tại thời điểm hưởng, mức tăng trước ngày nghỉ được phản ánh vào lương hưu ban đầu. Bạn chỉ cần thay mức mới vào phép nhân cuối cùng, hệ số bình quân của mình không đổi.

Nghỉ hưu ở bậc cuối có thâm niên vượt khung thì được lợi gì?

Phần trăm thâm niên vượt khung tính trên hệ số bậc cuối và nằm trong tiền lương đóng, nên những năm có khoản này làm hệ số bình quân cao hơn. Mức tác động tuỳ số phần trăm và số năm rơi vào giai đoạn lấy bình quân.

Cải cách tiền lương có làm thay đổi lương hưu đã chốt không?

Lương hưu đã chốt trong quyết định không bị tính lại vì cải cách, mà được điều chỉnh theo các đợt điều chỉnh lương hưu chung. Với người còn đang làm, cách quy đổi những năm đã đóng theo hệ số sẽ do văn bản hướng dẫn quy định khi áp dụng bảng lương mới.

Có cần giữ quyết định nâng lương cũ không?

Nên giữ. Quyết định nâng bậc, bổ nhiệm, chuyển ngạch là căn cứ để đối chiếu khi số liệu trên hệ thống thiếu hoặc sai. Chụp lại và cất cùng một chỗ với bản quá trình đóng bảo hiểm xã hội để khi cần là có ngay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138