Điều dưỡng phục hồi sức khoẻ là ưu đãi cho người có công và một số thân nhân, thực hiện theo chu kỳ dưới một trong hai hình thức: điều dưỡng tại gia đình (nhận một khoản tiền để tự chăm sóc sức khoẻ) hoặc điều dưỡng tập trung (đến một cơ sở điều dưỡng trong một thời gian ngắn, có ăn ở, khám sức khoẻ, sinh hoạt tập thể). Mức chi của cả hai hình thức thường được tính gắn với mức chuẩn trợ cấp ưu đãi, nên đổi theo mỗi đợt điều chỉnh.
Đây là quyền lợi nhiều gia đình biết tên nhưng ít khi nắm rõ: ai được đi, bao lâu một lần, đăng ký thế nào, nên chọn hình thức nào cho cụ nhà mình. Bài trình bày các nguyên tắc chung theo Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng; danh sách đối tượng, chu kỳ và mức chi cụ thể bạn đối chiếu với văn bản hiện hành hoặc hỏi cán bộ chính sách ở xã, phường.
Ai được điều dưỡng
Văn bản hướng dẫn liệt kê cụ thể từng diện được điều dưỡng và chu kỳ của họ. Ở mức nguyên tắc, nhóm được hưởng thường gồm:
- Người hoạt động cách mạng trước Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, Bà mẹ Việt Nam anh hùng, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng lao động trong kháng chiến.
- Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh, bệnh binh.
- Người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học.
- Người hoạt động cách mạng, kháng chiến bị địch bắt tù, đày.
- Một số thân nhân liệt sĩ như cha mẹ, vợ hoặc chồng, người có công nuôi liệt sĩ, và con liệt sĩ trong những trường hợp quy định.
Chu kỳ khác nhau giữa các diện: có diện được điều dưỡng mỗi năm một lần, có diện vài năm một lần. Một số diện có tỷ lệ tổn thương hoặc suy giảm khả năng lao động cao được ưu tiên chu kỳ ngắn hơn. Vì danh sách và chu kỳ có thể được sửa khi văn bản thay đổi, đừng dựa vào lần điều dưỡng của người quen để suy ra quyền của cụ nhà mình.
Tại gia đình hay tập trung: so sánh để chọn
Thông thường mỗi người đến lượt được chọn một trong hai hình thức. Không có hình thức nào tốt hơn tuyệt đối; tuỳ sức khoẻ và hoàn cảnh.
| Tiêu chí | Điều dưỡng tại gia đình | Điều dưỡng tập trung |
|---|---|---|
| Hình thức nhận | Nhận một khoản tiền theo mức quy định | Đến cơ sở điều dưỡng trong một số ngày, cơ sở lo ăn ở, chăm sóc |
| Hợp với ai | Người yếu, đi lại khó, cần ở gần người chăm sóc | Người còn đi lại được, muốn gặp đồng đội, đổi không khí |
| Chi phí đi lại | Không phát sinh | Thường được hỗ trợ theo quy định; người đi kèm cần hỏi trước |
| Khám sức khoẻ | Tự đi khám theo nhu cầu, dùng thẻ bảo hiểm y tế | Thường có khám tổng quát, tư vấn sức khoẻ tại cơ sở |
| Quan hệ với mức chuẩn | Mức tiền thường tính theo mức chuẩn | Mức chi cho cơ sở thường tính theo mức chuẩn |
Câu hỏi quyết định thường là sức khoẻ và việc đi lại. Với cụ có bệnh mạn tính cần dùng thuốc đều, hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi cụ trước khi đăng ký đi tập trung, và mang đủ thuốc, sổ khám bệnh. Với cụ ít ra khỏi nhà, chuyến đi tập trung có giá trị tinh thần lớn: gặp lại đồng đội, nói chuyện cùng thế hệ, điều mà tiền mặt không thay được.
Đăng ký và nhận điều dưỡng
Điều dưỡng được tổ chức theo kế hoạch hằng năm của địa phương. Quy trình thường gặp:
- Đầu năm hoặc theo thông báo, cán bộ chính sách ở xã, phường rà danh sách người đến chu kỳ điều dưỡng.
- Gia đình xác nhận người đó còn đủ điều kiện và chọn hình thức tại gia đình hay tập trung.
- Danh sách được tổng hợp gửi cơ quan quản lý người có công cấp tỉnh để lập kế hoạch và bố trí kinh phí.
- Với điều dưỡng tập trung: nhận thông báo đợt đi, chuẩn bị giấy tờ, thuốc men, người đi kèm nếu được phép.
- Với điều dưỡng tại gia đình: nhận tiền theo lịch chi trả, ký nhận đúng tên người được điều dưỡng hoặc người được ủy quyền.
Nếu đến chu kỳ mà không thấy ai liên hệ, gia đình nên chủ động hỏi. Có trường hợp danh sách bị sót do người có công chuyển nơi ở, đổi thông tin, hoặc do lần trước chọn hình thức khác nên bị ghi chu kỳ lệch.
Mức chi điều dưỡng đổi thế nào khi mức chuẩn tăng
Văn bản hướng dẫn thường quy định mức chi điều dưỡng bằng một tỷ lệ hoặc hệ số so với mức chuẩn trợ cấp ưu đãi. Khi mức chuẩn tăng, khoản tiền điều dưỡng tại gia đình và mức chi cho mỗi lượt điều dưỡng tập trung tăng theo. Mức chi tập trung thường bao gồm tiền ăn, thuốc bổ, quà tặng, tham quan và các chi phí phục vụ khác, được cơ sở điều dưỡng sử dụng theo quy định.
Điểm đáng lưu ý là thời điểm áp dụng. Nếu đợt điều chỉnh mức chuẩn có hiệu lực giữa năm, những người điều dưỡng sau mốc đó được tính theo mức mới; người đã nhận trước mốc tính theo mức cũ. Đây là lý do hai cụ trong cùng xã có thể nhận tiền điều dưỡng tại gia đình khác nhau trong cùng một năm, mà không ai tính sai.
Ví dụ giả định: mức chi điều dưỡng tại gia đình bằng một hệ số 0,9 nhân với mức chuẩn; mức chuẩn giả định 2 triệu đồng thì khoản điều dưỡng là 1,8 triệu đồng; mức chuẩn giả định lên 2,4 triệu đồng thì khoản này thành 2,16 triệu đồng. Hệ số và mức thật bạn tra trong văn bản hiện hành; con số ở đây chỉ để thấy quan hệ tỷ lệ.
Với điều dưỡng tập trung, người đi không cầm khoản tiền này trong tay; cơ sở điều dưỡng sử dụng nó cho việc ăn ở, chăm sóc. Vì vậy cách kiểm phù hợp không phải là đếm tiền, mà là hỏi cơ sở hoặc cán bộ phụ trách đoàn về những gì người điều dưỡng được hưởng trong đợt.
Những tình huống hay gặp khi đi điều dưỡng tập trung
Cụ cần người đi kèm. Với người có công tổn thương nặng hoặc tuổi rất cao, một số trường hợp được bố trí người đi kèm. Hỏi rõ điều kiện, chi phí ăn ở, đi lại của người đi kèm trước khi đăng ký, tránh tới nơi mới biết phải tự lo.
Đến ngày đi thì cụ ốm. Báo ngay cho cán bộ chính sách để ghi nhận. Tuỳ quy định và kế hoạch của tỉnh, cụ có thể được chuyển sang đợt khác hoặc chuyển sang hình thức tại gia đình. Đừng im lặng bỏ đợt, vì có thể bị tính là đã dùng lượt.
Muốn đi cùng đồng đội ở xã khác. Các đợt thường xếp theo địa bàn. Có thể đề nghị, nhưng việc xếp đoàn do cơ quan tổ chức quyết định theo khả năng của cơ sở.
Lo về thuốc men. Mang đủ thuốc đang dùng, đơn thuốc, sổ khám bệnh, thẻ bảo hiểm y tế. Cơ sở điều dưỡng không thay cho việc điều trị bệnh; khi sức khoẻ có vấn đề, nhân viên y tế ở cơ sở sẽ xử trí ban đầu và liên hệ gia đình.
Chuẩn bị cho một chuyến điều dưỡng tập trung
Một đợt điều dưỡng tập trung thường kéo dài vài ngày ở cơ sở cách nhà khá xa. Với người cao tuổi, chuẩn bị kỹ quyết định phần lớn chuyến đi có trọn vẹn không. Danh sách gợi ý để con cháu soạn cùng cụ:
- Giấy tờ: căn cước, giấy chứng nhận người có công hoặc bản sao, thẻ bảo hiểm y tế, giấy mời hoặc thông báo của đợt điều dưỡng.
- Thuốc: đủ số ngày đi cộng thêm vài ngày dự phòng, kèm đơn thuốc và sổ khám bệnh; ghi tên thuốc, giờ uống ra một tờ giấy để người đi cùng đoàn có thể nhắc.
- Đồ dùng cá nhân: quần áo hợp thời tiết nơi đến, giày dép chống trơn, kính, máy trợ thính và pin dự phòng nếu cụ dùng.
- Liên lạc: một điện thoại đơn giản đã sạc đầy, lưu sẵn số của con cháu và của cán bộ phụ trách đoàn; dặn cụ không đưa máy cho người lạ.
- Thông tin cho đoàn: báo trước với người phụ trách những bệnh cụ đang có, chế độ ăn kiêng, dị ứng nếu biết.
- Phương tiện trợ giúp: chân tay giả, nạng, xe lăn đang dùng; kiểm tra trước khi đi để tránh hỏng giữa chừng.
Sau chuyến đi, hỏi cụ cảm nhận về đợt điều dưỡng và ghi vào sổ theo dõi. Lần tới khi đến chu kỳ, những ghi chép này giúp gia đình quyết định nhanh hơn nên chọn tập trung hay tại gia đình.
Đừng để quyền điều dưỡng bị bỏ quên
Khác với trợ cấp hằng tháng tự động vào tài khoản hay đến kỳ là chi, điều dưỡng cần gia đình xác nhận, lựa chọn, đôi khi đi lại. Người có công tuổi cao, con cháu đi làm xa, rất dễ để lượt điều dưỡng trôi qua. Một cách đơn giản là ghi năm điều dưỡng gần nhất vào sổ theo dõi quyền lợi của gia đình, kèm chu kỳ, để biết năm nào đến lượt.
Nếu người có công vừa chuyển nơi ở sang tỉnh khác, kế hoạch điều dưỡng ở nơi mới chỉ có tên cụ sau khi hồ sơ đã được tiếp nhận. Năm chuyển đi thường là năm dễ bị sót lượt nhất; hãy hỏi cả nơi cũ lẫn nơi mới xem lượt năm đó do bên nào thực hiện.
Cuối cùng, điều dưỡng là quyền của chính người có công. Nếu cụ không muốn đi tập trung, gia đình nên tôn trọng và chọn hình thức tại gia đình, thay vì thuyết phục cụ đi cho "đủ suất". Ngược lại, có cụ rất mong chuyến đi để gặp lại đồng đội; khi đó điều cần làm là chuẩn bị chu đáo, chứ không nên vì ngại phiền mà chọn nhận tiền thay cho cụ.
Câu hỏi thường gặp
Điều dưỡng tại gia đình có phải làm gì để chứng minh đã dùng tiền cho sức khoẻ không?
Thông thường không yêu cầu chứng minh chi tiêu. Người được điều dưỡng ký nhận khoản tiền theo quy định. Tuy vậy, mục đích của khoản này là chăm sóc sức khoẻ cho người có công, nên gia đình nên dùng đúng tinh thần đó.
Năm nay chọn tại gia đình, năm sau đổi sang tập trung có được không?
Thường là được, vì mỗi lượt điều dưỡng gia đình chọn lại hình thức. Hãy báo nguyện vọng với cán bộ chính sách khi họ rà danh sách đầu năm để kịp đưa vào kế hoạch của tỉnh.
Thân nhân liệt sĩ có được điều dưỡng không?
Một số thân nhân như cha mẹ, vợ hoặc chồng liệt sĩ, người có công nuôi liệt sĩ và con liệt sĩ trong trường hợp quy định được điều dưỡng theo chu kỳ. Danh sách cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi cán bộ chính sách xã, phường.
Đến chu kỳ mà không ai báo thì làm sao?
Chủ động hỏi cán bộ chính sách xã, phường, mang theo giấy tờ người có công và ghi lại năm điều dưỡng gần nhất. Có thể danh sách bị sót vì chuyển nơi ở, đổi thông tin hoặc ghi lệch chu kỳ.
Mức tiền điều dưỡng có tăng khi mức chuẩn trợ cấp ưu đãi tăng không?
Có trong trường hợp văn bản hiện hành quy định mức chi điều dưỡng theo mức chuẩn, đây là cách quy định thường gặp. Người điều dưỡng sau thời điểm áp dụng mức chuẩn mới sẽ được tính theo mức mới.
Người có công đã mất trước khi nhận tiền điều dưỡng thì sao?
Tình huống này được giải quyết theo quy định cụ thể của địa phương và văn bản hướng dẫn. Gia đình nên báo ngay cho cán bộ chính sách, kèm giấy tờ khai tử, để được hướng dẫn về khoản đã nằm trong kế hoạch.